Call for Papers

 

DZIEŁO SZTUKI JAKO RZECZ

Po długim okresie fascynacji semiotyką, tekstualnością oraz kulturą wizualną i szeroko pojmowanym obrazem od końca XX wieku zainteresowanie badaczy sztuki coraz częściej kieruje się w stronę materialności dzieła, myślenia o nim jako o fizycznym przedmiocie lub – rozróżnienie to nie jest bez znaczenia – o rzeczy. Tendencja ta – zauważalna w wielu dziedzinach współczesnej nauki, od archeologii po filozofię, muzealnictwo, socjologię czy antropologię, określane są mianem „zwrotu ku materialności”, „powrotem do rzeczy” czy też myśleniem przez pryzmat rzeczy (thinking through things). Jej przesłanki wiążą się ze szczególnego rodzaju neo-pozytywistyczną, empiryczną, odwołującą się do nauk ścisłych postawą badawczą oraz z próbą przekroczenia humanistycznej orientacji na człowieka na rzecz dowartościowania otaczających, a raczej współistniejących z człowiekiem przedmiotów.

W sekcji tematycznej XXIX numeru „Artium Quaestiones” chcielibyśmy stworzyć możliwość namysłu nad konsekwencjami, jakie taki zwrot ma lub może mieć dla dziedziny historii sztuki, w jaki sposób koncepcje proponowane przez takich badaczy jak Bjørnar Olsen, Graham Harman, Bill Brown, Lorraine Daston czy Bruno Latour, mogą zostać zatrudnione do refleksji nad dziełami sztuki. Już przed laty George Kubler w Kształcie czasu zwracał uwagę, że sprawy rzeczy są sprawami historii sztuki, upatrując w nich zespolenie idei i przedmiotu w widzialnej formie. Tymczasem współczesny namysł nad problemem materialności na gruncie naszej dyscypliny wydaje się stosunkowo rzadki, choć nie nieobecny, czego przykładem są choćby publikacje Moniki Wagner czy Elizabeth Edwards. Wydaje się przy tym, że dla historii sztuki to pole namysłu powinno być szczególnie istotne ponieważ od początku zajmuje się ona materialnymi wytworami człowieka. W XX wieku zaś przedmioty w rozmaitych postaciach wkroczyły na stałe do świata sztuki (obiekty surrealistyczne, ready-made, obiekty znalezione) a ich status często budził ożywioną dyskusję. Myśl o sztuce, rzeczy i jej materialności ma swoją tradycję filozoficzną. O „rzeczowości” dzieła sztuki pisał w znanym eseju O źródle dzieła sztuki Martin Heidegger, do którego zresztą odwołuje się wielu teoretyków „zwrotu ku materialności”. Ponadto w historii sztuki i estetyce powraca koncepcja materializmu historycznego, którego założenia poddawane zostają ponownemu przemyśleniu.

 

Zależy nam na pogłębieniu refleksji na temat dzieła sztuki jako rzeczy i jego materialności poprzez teoretyczno-analityczne studia, które dotyczyłyby takich na przykład pytań:

 

  • jeśli rzeczy mają swoją sprawczość, wkraczają w relację a niekiedy mowa jest o (bywa, że krytykowanym za językowy antropocentryzm) „życiu” rzeczy – to co, jeśli cokolwiek – się zmienia, gdy ową rzeczą jest dzieło sztuki?
  • na ile pojęcie „rzeczowości” przedmiotu jako czegoś, co, jak utrzymuje jeden z badaczy, problematyzuje jego przedmiotowy charakter, subiektywizuje go (Bill Brown), adekwatnie opisuje charakter dzieł sztuki?
  • w jaki sposób historia (losy) danej rzeczy może uczynić z niej dzieło sztuki, albo pozbawić je tego statusu? W jaki sposób wpływa ona na miejsce rzeczy / dzieła sztuki w kolekcjach?
  • w jaki sposób uwikłanie dzieła sztuki jako rzeczy w fetyszyzm towarowy wpływa na jego status i biografię?
  • na ile analiza skoncentrowana na materiale, z którego wykonane jest dzieło sztuki (farba w malarstwie, materiał rzeźby itp.) – uwzględniająca to, że formy nie są narzucone na nieruchome podglebie, ale powstają i funkcjonują w przepływie materiałów, które są aktywne i poddają się ciągłej mutacji (Tim Ingold) – zmienić może analizę nie tylko rzeźb, ale i malarstwa?
  • czy dematerializacja obrazów, utrata ich materialnego podłoża na rzecz ich reprodukcji i wirtualnych interfejsów, jedynie oddala nas od namysłu ich materialnością i możliwości jej doświadczenia, czy może pozwala lepiej/inaczej ją wydobyć?
  • jaki byłby efekt rewizji wcześniejszych ujęć dzieła sztuki z interesującej nas perspektywy, np. na ile trafne jest mówienie o „potędze wizerunków” (D. Freedberg) czy „pragnieniach obrazów” (W. J. T. Mitchell); czy można – a jeśli tak, to jakie są tego materialne przesłanki – o podmiotowości dzieła sztuki jako rzeczy?
  • wreszcie pytanie nienowe, lecz może godne przemyślenia w proponowanej tu ramie – jaka jest relacja pomiędzy reprezentacją i reprezentowaną rzeczą?

 

Powyższe pytania nie wyczerpują listy potencjalnych problemów. Chętnie zapoznamy się z propozycjami, które poszerzają ich spektrum w zakresie zarysowanej przez nas perspektywy.

Termin nadsyłania abstraktów (1500-2000 znaków): 5 listopada 2017 r.

Do abstraktu prosimy o dołączenie krótkiego biogramu naukowego.

Termin nadsyłania zaakceptowanych propozycji (teksty o maksymalnej objętości 1 arkusza / 40.000 znaków): 11 luty 2018 r.

Autorzy zgłoszeń będę powiadomieni o decyzji redakcji w ciągu ok. 2 tygodni.

 

Zgłoszenia i materiały (szczegóły na stronie internetowej Instytutu Historii Sztuki UAM w zakładce Artium Quaestiones: http://arthist.amu.edu.pl) prosimy kierować do sekretarza czasopisma, dra Filipa Lipińskiego, na adres aq.redakcja@amu.edu.pl