Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – wykład: Sztuka starożytnego Egiptu: konteksty ideowe i funkcjonalne

prof. UAM dr hab. Tomasz Wujewski

I semestr, 30h

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenia z notą

Celem wykładu jest przedstawienie i przeanalizowanie w jakim zakresie pozaartystyczne funkcje sztuki egipskiej wpływały na jej rozwój. Dla kontrastu, porównanie z analogiczną problematyką w sztuce egejskiej (na wybranych przykładach).

Warunkiem zaliczenia zajęć jest uzyskanie pozytywnego wyniku na kończącym je kolokwium pisemnym.

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki –  konwersatorium: Średniowieczne pomniki nagrobne w Polsce

dr Adam Soćko

I semestr, 30h

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenia z notą

Zajęcia typu konwersatoryjnego poświęcone będą rozpoznaniu przez studentów zasad reprezentacyjnych pochówków w sztuce polskiego średniowiecza. W trakcie zajęć przedstawiona zostanie po krótce tradycja kształtowania się pochówku – od słynnej inskrypcji z katedry gnieźnieńskiej, poprzez skromne płyty grobów z rytym motywem krzyża, aż po model nagrobka tumbowego. Omówione zostaną także pokrewne formie nagrobkowej artystyczne formy komemoracji osób świeckich – jak płyta wiślicka i posąg Salomei Głogowskiej z tamtejszej kolegiaty. Mniej znane polskie zabytki (płyta nagrobna z Wiślicy, płyty z kościoła „B” na Wawelu, z kolegiaty w Kaliszu czy z Tumu). Okres romańskiej plastyki komemoratywnej zostanie omówiony w kontekście analogicznych zjawisk obecnych głownie w sztuce niemieckiej i czeskiej. Z kolei nagrobki epoki gotyku prezentowane będą w systemie krótkich referatów studentów, którzy przedstawią stan badań i główne wątki problemowe w badaniach nad poszczególnymi pomnikami. Oprócz słynnego nagrobka Henryka Probusa oraz grobowców królewskich na Wawelu w sztuce ziem polskich wskazać można szereg innych, nie mniej intrygujących zabytków, które stać się mają tematem rozważań i dyskusji podejmowanej w toku tych zajęć. Prowokować do nich będą: nagrobek Jana z Czerniny w Rydzynie, wybrane nagrobki Piastów śląskich, nagrobek świętego Wojciecha w Gnieźnie, płyta nagrobna Arnolda Lischorena z Chełmna, ale i szereg zabytków późnego gotyku: pomnik nagrobny Fryderyka Jagiellończyka, nagrobki spiżowe w Poznaniu, Gnieźnie i Krakowie. Zajęcia wymagają znacznego zaangażowania uczestników w dyskusję, a zatem także w proces rozpoznania materii dotykanych zjawisk. Orientacja historyczna będzie bardzo mile widziana. Celem zajęć będzie wspólne wypracowanie obserwacji dotyczących tego co wspólne w plastyce średniowiecznych pomników nagrobnych w Polsce i tych zjawisk, które zasługują na wyodrębnienie jako najciekawsze i oryginalne.

Forma zaliczenia:

  1. Przygotowanie referatu

  2. Zaliczenie kolokwium podsumowującego omówiony materiał

 

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – wykład: Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – wykład: Ikonografia Męki Chrystusa w średniowieczu

prof. dr hab. Adam Labuda

I semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Wykład ma na celu wprowadzenie w zagadnienia średniowiecznej ikonografii pasyjnej. Ten rozległy obszar tematyczny należy do kluczowych w ikonografii chrześcijańskiej, zarazem jest wielkim tematem sztuki europejskiej, inspirującym powstanie znakomitych dzieł, zajmującym największych mistrzów. Dla ich zrozumienia tego dziedzictwa artystycznego nieodzowna jest wiedza o źródłach i przemianach w obrazowaniu Męki Chrystusa. Punktem wyjścia będzie omówienie tekstów traktujących o pasji, poczynając od kanonicznych, jakimi są Ewangelie Nowego Testamentu, przez ich wersje apokryficzne, po bardzo liczne teksty teologiczno-egzegetyczne i reprezentujące tzw. historię pasyjną, gatunek rozkwitający w okresie dojrzałego i późnego średniowiecza.

Na treść wykładu złoży się następnie omówienie ewolucji najważniejszych tematów pasyjnych, z wyobrażeniem Ukrzyżowania na czele. Będzie to prezentacja systematyczna, ukazująca kolejne etapy rozwoju tematów, od realizacji najwcześniejszych po dzieła zamykające epokę średniowiecza. Uwzględnione zostaną zasady konstrukcji pasyjnych cyklów obrazowych oraz konteksty gatunkowe ikonografii pasyjnej (malarstwo ścienne, retabulum ołtarzowe, epitafium, itp. ). Przyjrzymy się roli wiernego-widza w odbiorze przedstawień pasyjnych. Kontekst tych rozważań stanowią teologia pasyjna, formy pobożności i przemiany życia religijnego w średniowieczu. Podstawą zaliczenia zajęć będzie kolokwium.

 

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – wykład: Sztuka polska XX wieku

prof. UAM dr hab. Piotr Juszkiewicz

II semestr, 30h

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenia z notą

Celem wykładu jest uzupełnienie wiedzy studentów na temat polskiej sztuki XX wieku i wskazanie zarazem na istotne dla jej opisu interpretacji konteksty historyczne.

Generalną perspektywę wykładu wyznacza przekonanie, że główny nurt w kulturze artystycznej XX wieku – modernizm – był artystycznym wynikiem złożonego w swej genezie procesu nowoczesności i bardzo intensywnie spleciony z ideologiami regeneracyjnymi XIX i XX wieku.

Tematyka wykładu obejmie następujące kwestie:

Wprowadzenie:

  • wyjaśnienie pojęć: modernizm, nowoczesność, regeneracja.

  • kluczowe momenty historii w XX wieku w Polsce

  • periodyzacja

Wcielenia regeneracji:

  • styl narodowy i nowoczesność

  • sztuka i absolut

  • sztuka i rewolucja antropologiczna

  • sztuka i autonomia

  • nowoczesność jako sztuka oficjalna

  • socrealizm – powrót do źródeł

  • socjalistyczny modernizm

Gry neoawangardy (lata 60. i 70.)

Malarskie interregnum (lata 80.)

Tradycje sztuki krytycznej (lata 90.)

Pożegnanie z nowoczesnością

Forma zaliczenia – test wizualny z zakresu objętego wykładem

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – wykład: Historia i geografia sztuki według Piotra Piotrowskiego

dr Magdalena Radomska

II semestr, 30h

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenia z notą

Wykład służy omówieniu postawy badawczej Profesora Piotra Piotrowskiego i Jego spuścizny intelektualnej w postaci licznych tekstów teoretycznych i śladów praktyki przede wszystkim akademickiej, ale także i społecznej. Książki i teksty Profesora Piotrowskiego przeanalizowane zostaną w kolejności chronologicznej z uwzględnieniem zmiennego historyczno-politycznego kontekstu ich powstania i recepcji. Istotnym aspektem wykładu będzie nakreślenie fundamentalnej roli Profesora Piotrowskiego w kształtowaniu krytycznego dyskursu o sztuce komunistycznej i postkomunistycznej Europy zarówno w kontekście namysłu innych badaczy, jak i pionierskich badań i tez Profesora Piotrowskiego a także przełomowych dla historii sztuki Europy Środkowo-Wschodniej operacji na języku jej analizy i syntezy skutkujących rewizją opresyjnych i uniwersalistycznych modeli pisania historii sztuki i stworzeniem kategorii umożliwiających dowartościowanie sztuki tej części Europy. Poruszony zostanie wątek „szkoły Piotra Piotrowskiego” – Jego roli w krytycznej implementacji na gruncie polskim narracji dotyczących ciała i płci kulturowej w kontekście wydarzeń politycznych oraz Piotrowskiego jako historyka sztuki polskiej. Treścią osobnego wykładu stanie się namysł Profesora Piotrowskiego nad „muzeum krytycznym” oraz próba praktycznej aplikacji postulatów nowej muzeologii. Analizie poddane zostanie podłoże filozoficzne myśli Profesora (swoisty mariaż postmodernizmu i marksizmu) a także możliwy do wyinterpretowania z tekstów Profesora Piotrowskiego model pisania historii i geografii sztuki oraz związanej z tym praktyki akademickiej. Ta ostatnia omówiona zostanie ze szczególnym uwzględnieniem zaangażowania Profesora Piotrowskiego w walkę o utrzymanie etosu uniwersytetu i jego funkcji polemiczno-krytycznej, oporu wobec kapitalizacji i biurokratyzacji uniwersytetu oraz fundamentalnej roli studentów w konstytucji tegoż jako instytucji demokratycznej.

Literatura – wybrane publikacje Piotra Piotrowskiego:

– Metafizyka obrazu, Poznań 1985

– Stanisław Ignacy Witkiewicz, Warszawa 1989

– Dekada, Poznań 1991

– Artysta między rewolucją i reakcją, Poznań 1993

– W cieniu Duchampa. Notatki nowojorskie, Poznań 1996

– Znaczenia modernizmu. W stronę historii sztuki polskiej po 1945 roku, Poznań 1999

– Awangarda w cieniu Jałty. Sztuka w Europie Środkowo-Wschodniej, 1945-1989, Poznań 2005

– Sztuka według polityki, Kraków 2007

– Agorafilia. Sztuka i demokracja w postkomunistycznej Europie, Poznań 2010; wydanie angielskie: Art and Democracy in Post-Communist Europe, London 2012

– Muzeum krytyczne, Poznań 2011

więcej pozycji: http://www.staff.amu.edu.pl/~piotrpio/FullCV.pdf

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – wykład: Realność abstrakcji. Wybrane zjawiska i zagadnienia z historii malarstwa XX i XXI wieku

dr hab. Łukasz Kiepuszewski

II semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenia z notą

Wykład stanowi autorską prezentację wybranych zjawisk w dziejach malarstwa od roku 1900 do współczesności w którym szczególna uwaga zostanie poświęcona rozmaitym zagadnieniom obrazowania na styku sztuki figuratywnej i abstrakcyjnej. Przekroczenie tradycyjnej dychotomii między tymi głównymi nurtami nowoczesności zmierzać będzie do wytyczenia „trzeciej drogi” (Deleuze) i poszukiwania różnych wymiarów realności obrazu malarskiego.

Powyższe założenia powodują, że na zajęciach pojawią się zagadnienia oświetlane z różnych perspektyw teoretycznych i historycznych. Na wykładach rozważane będą m. in. zagadnienia obrazu potencjalnego (Gamboni), różnicy ikonicznej (Boehm), materialności i cielesności obrazu (Merelau-Ponty), koncepcje genezy sztuki abstrakcyjnej, znaczenia kultur pozaeuropejskich w kształtowaniu się nowoczesnego języka malarskiego (Henri Matisse i sztuka islamu), założenia malarstwa procesu, elementy antropologii aktu malarskiego itd.

Ponadto dzieła malarstwa rozpatrywane będą także w kontekście towarzyszących im zjawisk artystycznych – performance’u (Jackson Pollock), w dialogu ze sztuką ulicy (graffiti), współczesną technologią (obrazy hybrydowe).

Na wykładach omawiana będzie twórczości różnych artystów istotnych w przyjętej perspektywie, począwszy od „klasyków nowoczesności” między innymi Paula Cézanne’a, Wasyla Kandinsky’ego, Franka Stellę, po artystów współczesnych – Thomasa Scheibitza, Raoula de Keysera, Katharinę Grosse itd. Istotnym aspektem zajęć będzie prezentacja analiz i interpretacji wybranych dzieł sztuki.

Literatura związana z tematem będzie przywoływana i omawiana w trakcie wykładów.

Forma zaliczenia – test wizualny z zakresu objętego wykładem

Sylabus

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – konwersatorium: Gotycka rzeźba drewniana w Europie Środkowej

mgr Ksenia Frąszczak

I semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenie: zaliczenie z notą

Konwersatorium poświęcone jest rozwojowi sztuki snycerskiej na terenie Europy Środkowej (a więc na obecnym terytorium Polski, Niemiec, Austrii, Czech, Słowacji oraz Węgier) w okresie późnego gotyku (od XIV do początku XVI stulecia). W czasie zajęć poruszone zostaną zarówno zagadnienia funkcjonowania rzeźby drewnianej jako samodzielnego gatunku, jak i rola snycerzy w rozwoju retabulów skrzydłowych. Początkowe spotkania rozszerzą rozważania historyczno-artystyczne o wiadomości na temat naturalnych i ekonomicznych uwarunkowań tego gatunku, a podczas końcowych wprowadzone zostaną zagadnienia specyficznych problemów ochrony zabytków późnośredniowiecznej rzeźby drewnianej.

Warunkami zaliczenia są: obecność na zajęciach (z dopuszczeniem dwóch nieobecności), wygłoszenie krótkiego referatu (do 10 minut) oraz uzyskanie pozytywnego wyniku z ustnego kolokwium końcowego.

Wybrana literatura:

1.    Zofia Białłowicz-Krygierowa, Studia nad snycerstwem XIV wieku w Polsce,
cz. 1 Początki śląskiej tradycji ołtarza szafowego, Warszawa – Poznań 1981.
2.    Jiři Fajt, Czy Wit Stowsz był pierwszy? O recepcji sztuki górnoreńskiej w
piętnastowiecznym Krakowie, w: Artium Quaestiones t. XXIV, r. 2013, s. 9-70.
3.    Wojciech Marcinkowski, Gotycka nastawa ołtarzowa u kresu rozwoju –
Retabulum ze Ścinawy (1514) w kościele klasztornym w Mogile, Kraków 2006.
4.    Willibald Sauerländer, Rzeźba średniowieczna, Warszawa 1978 (od rozdziału
„Rozprzestrzenienie się rzeźby gotyckiej”).
5.    Piotr Skubiszewski, Wit Stwosz, Warszawa 1985
6.    János Végh, Ołtarze Skrzydłowe w Lewoczy jako zwiastun renesansu, [w:]
Jan Harasimowicz (red.), Sztuka miast i mieszczaństwa XV-XVII wieku w
Europie Środkowowschodniej, Warszawa 1990, s. 191-204.

Sylabus

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – konwersatorium: Architektura i społeczeństwo XIX-wiecznej Europy

mgr Ewelina Wojdak

I semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenie: zaliczenie z notą

W czasie zajęć skupimy się na związkach między architekturą a społeczeństwem XIX-wiecznym – prześledzimy, w jakim stopniu wynik pracy architekta był uwarunkowany jego wiedzą i doświadczeniem, a w jakim wymogami zleceniodawcy, który mógł kierować się własnymi upodobaniami artystycznymi, poczuciem misji narodowej czy też chęcią uatrakcyjnienia nowego kurortu. Przyjrzymy się, jakie zadania stawiano budowlom w dobie formowania się społeczeństw obywatelskich, nacjonalizmów, ale też kultury fizycznej i czasu wolnego. Rozważymy, jak przebiegała realizacja projektów, w którą często ingerowali urzędnicy budowlani bądź przyszli użytkownicy. W naszych dyskusjach będziemy opierać się zarówno na opracowaniach naukowych jak i na tekstach literackich czy dokumentacji archiwalnej (listach, rachunkach, rysunkach itp.). Warunki zaliczenia: obecność na zajęciach (dopuszczalne dwie nieusprawiedliwione nieobecności), lektura zadanych tekstów i uczestnictwo w dyskusji, wynik przeprowadzonej z każdym z uczestników rozmowy dotyczącej jednego z wcześniej omawianych problemów (na zakończenie semestru).

Sylabus

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – konwersatorium: Fotografia i film w sztuce I połowy XX wieku

mgr Dorota Łuczak

II semestr, 30h

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenie: zaliczenie z notą

Zorganizowana w 1929 roku w Stuttgarcie międzynarodowa wystawa „Film und Foto” stanowiła najistotniejszą prezentację fotografii i filmu w Europie w okresie międzywojennym, a jej echo wybrzmiało również w Stanach Zjednoczonych. Koncepcja ekspozycji zasadzała się na ideach Nowego Widzenia, które w sposób znaczący przekraczały założenia formalne i estetyczne. Postawa teoretyków i praktyków Nowego Widzenia związana była z określonym myśleniem o miejscu i roli fotografii oraz filmu w utopijnym projekcie modernizacji społeczeństwa. Fotografia i film w rękach artystów stawała się niezwykle silnym środkiem wyrazu, dziełem pozbawionym aury i otwartym na recepcję przez szerokie masy – jak diagnozował Walter Benjamin. Wystawa „Film und Foto” będzie punktem wyjścia dla podejmowanych w trakcie zajęć tematów: zmiany statusu mediów światłoczułych, ich eksperymentalnego wykorzystania oraz różnorakich, choć wyrastających z tych samych podwalin, sposobów ich eksploatacji. W obszarze wspólnych studiów pojawi się między innymi: twórczość L. Moholy-Nagy’a – najważniejszego teoretyka Nowego Widzenia; fotomontaż dadaistyczny; niemiecki film ekspresjonistyczny, film eksperymentalny H. Richtera; fotografia, fotomontaż i film w kręgu artystów z ZSRR (m.in. A. Rodczenko, D. Wiertow, S. Eisenstein); fotografia i film surrealistyczny; ale także – w nawiązaniu do tych praktyk – twórczość polskich artystów S. i F. Themersonów oraz polski fotomontaż. Obserwując pod lupą materiał historyczny uczestnicy zapoznają się z awangardowymi strategiami artystycznymi, poddadzą pod dyskusję relację pomiędzy praktyką fotograficzną i filmową a szerzej zakreślanym programem awangardy, analizować będą zmiany zachodzące w percepcji i funkcji sztuki pod wpływem „nowych” mediów. Cykl zajęć zakończy wspólna próba odpowiedzi na pytanie o funkcje nowych mediów w realizowaniu antropologicznego projektu nowego człowieka, który stał u podstaw awangardowych postulatów.

Warunki zaliczenia: zajęcia będą miały charakter konwersatoryjny; każdy z uczestników będzie zobowiązany do przygotowania referatu, a także do udziału w dyskusji w oparciu o teksty źródłowe.

Wybrana literatura:

– Albers and Moholy-Nagy from the Bauhaus to the New World, katalog wystawy, pod red. A. Borchardta-Hume’a, Tate Modern, London 2006

– Bauhaus, pod red. J. Fiedler, P. Feierabenda, Cologne 2000

Photography in the Modern Era: European Documents and Critical Writings, 1913 – 1940, pod red. Ch. Phillipsa, New York 1989

– Benjamin W., Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej, tłum. Janusz Sikorski, [w:] tenże, Twórca jako wytwórca, pod red. H. Orłowskiego, Poznań 1975, s. 66-105

– Dalle Vacche A., Cinema and Painting: How Art Is USed in Film, Austin 1996

– Fineman M., Ecce Homo Prostheticus, „New German Critique”, 1999, No. 76, s. 85-114

– Biro M., The Dada Cyborg: Visions of the New Human in Weimar Berlin, Minneapolis 2009

– Krauss R., Oryginalność awangardy i inne mity modernistyczne, tłum. M. Szuba, Gdańsk 2011

– Piotrowski P., Artysta między rewolucją i reakcją: studium z zakresu etycznej historii sztuki awangardy rosyjskiej, Poznań 1993

– Sitney P. A., Image and Title in Avant-Garde Cinema, „October”, Winter 1979, Vol. 11, s. 97-112

– Taborska A., Spiskowcy wyobraźni. Surrealizm, Gdańsk 2007

– Turvey M., Vertov: Between the Organism and the Machine, „October”, Summer 2007, Vol. 121, s. 5-18

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – konwersatorium: Sztuka i doświadczenie po 1945 roku

mgr Luiza Kempińska

II semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenie: zaliczenie z notą

Od końca lat 80. XX wieku na gruncie humanistyki zauważyć można wzmożone zainteresowanie kategorią doświadczenia. W dyskursie filozoficznym pojęcie to wielokrotnie analizowano i wypracowano rozmaite jego koncepcje, zaś w toczących się sporach silnie uwidaczniało się napięcie pomiędzy ujęciem epistemologicznym i egzystencjalistycznym. Pozycja tradycyjnie pojętego doświadczenia, wiązanego ze stabilnością i racjonalną poznawalnością, wkrótce uległa marginalizacji wskazywano na jego niewystarczalność, kryzys, a nawet upadek i kierowano się w stronę ujęcia egzystencjalistycznego, afektywnego i refleksyjnego.

Celem konwersatorium jest prześledzenie przemian kategorii doświadczenia, zarówno w jej tradycyjnych, jak i nowoczesnych postaciach oraz przeanalizowanie w jej perspektywie zjawisk i nurtów obecnych w powszechnej i polskiej sztuce nowoczesnej od II połowy XX wieku. Podczas zajęć rozpatrywać będziemy między innymi takie zagadnienia jak happening, performance, sztuka ciała, sztuka feministyczna, choroba w sztuce i postminimalizm.

Warunkiem zaliczenia jest lektura zaproponowanych tekstów teoretycznych, udział w opartej o nie dyskusji oraz przygotowanie referatu. Spis obowiązującej literatury zostanie podany uczestnikom podczas pierwszych zajęć.

Sylabus

Wybrane zagadnienia z dziejów sztuki – konwersatorium: Malarstwo europejskie XIX wieku. Wybrane zagadnienia

mgr Martyna Łukasiewicz

II semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenie: zaliczenie z notą

Celem konwersatorium jest prześledzenie istotnych zjawisk w malarstwie europejskim XIX wieku,
z uwzględnieniem zasadniczych przemian formalnych i treściowych, jakie dokonały się w sztuce tego czasu, w powiązaniu z szerszym kontekstem kulturowym oraz uwarunkowaniami społeczno-politycznymi. Podczas zajęć podejmiemy zatem dyskusję nad głównymi nurtami XIX-wiecznego malarstwa europejskiego, ponadto zastanowimy się nad znaczeniem sztuki oficjalnej tej epoki, przyjrzymy się tworzeniu nowych źródeł inspiracji i formowaniu życia artystycznego, zwracając uwagę m.in. na wystawy. Punktem wyjścia dla naszych dyskusji będą teksty źródłowe (w j. polskim i j. angielskim), a także prezentowany na zajęciach materiał wizualny.

Warunki zaliczenia: aktywna obecność na zajęciach (dopuszczalne dwie nieuzasadnione nieobecności), przygotowanie krótkiego (do 10 min) wystąpienia nt. wybranego zagadnienia, końcowy test wizualny (na podstawie materiału wizualnego omawianego na zajęciach).

Sylabus

Studia z historii sztuki są poświęcone jej dziejom od czasów starożytnych do dnia dzisiejszego na obszarze Europy, basenu Morza Śródziemnego w przypadku sztuki starożytnej oraz terytorium Stanów Zjednoczonych w odniesieniu do sztuki nowoczesnej. Obejmują różnorakie obiekty architektury, urbanistyki, rzeźby, malarstwa, grafiki, rzemiosła artystycznego oraz nowych mediów, oferując tak zróżnicowaną tematykę, jak i wielość perspektyw, w jakich można rozpatrywać dzieła sztuki.