Wykłady monograficzne

Architektura XII wieku we Francji

prof. UAM dr hab. Jarosław Jarzewicz

I semester, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Cel kształcenia – zapoznanie uczestników z problematyką kształtowania się i przemian architektury we Francji w XII wieku.

Wiek dwunasty jest jedną z najbardziej płodnych epok w historii architektury. Powstały wówczas nie tylko najdojrzalsze dzieła poszczególnych szkół romańskich, ale także wybitne dzieła określane mianem wczesnogotyckich. Relacje pomiędzy tym „starszym” i „nowym” stylem są zazwyczaj ujmowane w kategoriach rozwoju lub ewolucji o bardzo logicznym przebiegu. Możliwe są jednak także inne sposoby interpretacji. U podstaw naszych rozważań nie będzie jedynie poszukiwanie odpowiedzi na pytanie: skąd się wziął gotyk, ale także: jakie inne alternatywne propozycje były wówczas proponowane i dlaczego mimo bardzo wybitnych pod względem artystycznym realizacji, nie były kontynuowane. Między innymi omówiona zostanie architektura kongregacji Cluny i cystersów, Normandii i Andegawenii oraz rozmaite poszukiwania na obszarze Ille de France, Pikardii i Szampanii.

W trakcie wykładu będą omówione zarówno religijne, społeczne i ekonomiczne uwarunkowania, zagadnienia techniczne, rozwój stylistyczny, a także symbolika i ikonografia architektury. Standardowe opracowania koncentrują się – co zrozumiałe – na wielkich katedrach stanowiących „kamienie milowe” rozwoju architektury. Oczywiście i w tym cyklu wykładów będą one omówione. Jednak mam zamiar także uwzględnić także budowle niższej rangi (co nie znaczy – artystycznie „drugorzędne”), w których odzwierciedlają niezwykle interesujące problemy i procesy pozwalające uzyskać wgląd w dynamikę ruchu budowlanego w tym okresie.

Podstawą zaliczenia jest wysłuchanie wykładu (dopuszczalne 2 nieobecności w semestrze) i zaliczenie kolokwium wizualnego.

Literatura:

Obszerne, bardzo pomocne zestawienia zawierają syntezy: Dieter Kimpel, Robert Suckale, Die gotische Architektur in Frankreich 1130-1270, München 1985; Jean Bony, French Gothic Architecture of the 12th and 13th Centuries, Berkeley – Los Angeles 1983; oraz klasyczna interpretacja: Otto von Simson, Katedra gotycka. Jej narodziny i znaczenie, przeł. Anna Palińska, Warszawa 1989.

Serendipity czyli niespodziewane odkrycia w świecie przedmiotów i sztuki od czasów Marcela Duchampa

prof. UWr dr hab. Anna Markowska

I semester, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Wykład dotyczy dziedzictwa Marcela Duchampa (1887-1968) i sposobów jego niejednokrotnie sprzecznego odczytywania. Użyte w tytule słowo serendipity, tłumaczone jako „zdolność do przypadkowych odkryć”, należąc do słów trudno przetłumaczalnych na inne języki wprowadza w istotę wielu kwestii związanych tak z metodologią, jak i z definiowaniem sztuki dzisiaj. Odnosi się także do roli przypadku. Akcydentalność zaś rezonuje tyleż z obsesją kontroli, co chęcią wiedzy oraz rzucania wyzwania losowi i pokory wobec jego nieprzewidywalności. Przedmiot, który przez zmianę lokalizacji stał się sztuką (tzw. ready made), jednocześnie zmienił swój status i pozostał czymś trywialnie i dosadnie zwykłym w świecie tego, co sztuką było w sposób oczywisty. Zwraca to uwagę na performatywność obiektu, jego sprawczość i ambiwalentność – bycia niestosownym, „innym”, a jednocześnie realnym i zwyczajnym. Dlatego zajmowanie się przedmiotami w sztuce XX i XXI wieku skłania do ponownego przyjrzenia się tradycji antycznej (m.in. Homerowi i np. opisanemu przezeń małżeńskiemu łożu Odysa z cudownej oliwki). Wszak jak pisał Martin Heidegger – „wszystkie dzieła mają w sobie coś rzeczowego”, lecz poza tym, co rzeczowe „dzieło sztuki jest jeszcze czymś innym”. Oprócz twórczości Duchampa, wykład obejmie głównie twórczość amerykańskich i angielskich artystów pop i neo-pop, a także wybranych artystów rodzimych.

Literatura:

  • T. Binkley, Przeciw estetyce, w: Zmierzch estetyki – rzekomy czy autentyczny?, red. S. Morawski, Warszawa 1987, s. 420-449.

  • From Diversion to Subversion: Games, Play, and Twentieth-Century Art, ed. David J. Getsy, Pennsylvania University Press 2011.

  • P. Juszkiewicz, Wolność i metafizyka: o tradycji artystycznej twórczości Marcela Duchampa, Poznań 1995.

  • Ludzie w świecie przedmiotów przedmioty w świecie ludzi. Antropologia wobec rzeczy, red. A. Trybus, M.W. Kornobis, Warszawa 2016.

  • Subiektywny przewodnik po kolekcjach, red. Joanna Zielińska, Toruń 2008.

  • The Duchamp Effect, ed. Martha Buskirk,Mignon Nixon. MIT Press 1996.

oraz dodatkowo:

Jan Brzechwa, Stryjek; Tegoż, Kapce; Tegoż, Grzebień i szczotka, w: Tegoż, Samochwała i inne wiersze, Racibórz 1994

Wanda Chotomska, Od rzeczy do rzeczy, Łódź 2012

Martin Heidegger, Źródło dzieła sztuki, w: Drogi lasu, Warszawa 1997, s. 7-62.

Wiesław Juszczak, Thalamos Odysa oraz Płaszcz Jazona, w: Tegoż, Ekfraza poetycka w antycznej Grecji (przykłady wybrane), Warszawa 2012, od s.143

Gertrude Stein, Tender Buttons (wolny dostęp, m.in.: http://www.gutenberg.org/files/15396/15396-h/15396-h.htm)

Z dziejów techniki budowlanej

prof. UAM dr hab. Tomasz Wujewski

I semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Omówienie metod konstruowania budowli, tj. technik, technologii, stosowanych materiałów budowlanych i ich właściwości, systemów konstrukcyjnych, w ujęciu typologicznym („od fundamentów aż po dach”), w okresach od starożytności do początków XX w.

Wykład jest otwarty dla wszystkich zainteresowanych, lecz szczególnie polecany studentom, którzy chcą wziąć udział w zajęciach „Podstawy badań architektonicznych”, gdyż jest także po części teoretycznym do nich przygotowaniem.

Zaliczenie tych zajęć jest jednym z warunków uzyskania uprawnień określonych w opisie zajęć p.t. “Dokumentacja badań architektonicznych”.

Epoka renesansu w malarstwie Niemiec i Europy środkowej

prof. dr hab. Adam Labuda

I semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Malarstwo epoki renesansu w krajach niemieckich swą renomę zawdzięcza wielkim, oryginalnym osobowościom twórczym, takim jak Albrecht Dürer, Lucas Cranach Starszy, Albrecht Altdorfer, Hans Holbein Młodszy, Hans Baldung Grien, Matthias Grünewald. Malarze ci około1500 roku, w dialogu ze sztuką Italii i Niderlandów, odkrywali świat jako zjawisko zmysłowe i pełne znaczeń, dając jego artystyczny przekład w nowatorskich krajobrazach i portretach, okazałych dziełach ołtarzowych i obrazach historycznych. Czynni byli na dworze cesarskim Maksymiliana we Wiedniu i Innsbrucku, na dworach możnych świeckich i duchownych, w metropoliach handlowych w Norymberdze, Frankfurcie, Strasburgu i Augsburgu. Oddani sztuce, byli także uczestnikami i obserwatorami przemian i konfliktów epoki: duchowych i społecznych, zwłaszcza konfesyjno-religijnych, związanych z reformacją; reagowali żywo na prądy humanizmu oraz nowe wyobrażenia o porządku świata.

W wykładzie przedstawimy sylwetki ww. twórców, ich charakterystyczne dzieła, omawiając ich przesłanie artystyczne i ideowe.

Forma zaliczenia: kolokwium.

Studia z historii sztuki są poświęcone jej dziejom od czasów starożytnych do dnia dzisiejszego na obszarze Europy, basenu Morza Śródziemnego w przypadku sztuki starożytnej oraz terytorium Stanów Zjednoczonych w odniesieniu do sztuki nowoczesnej. Obejmują różnorakie obiekty architektury, urbanistyki, rzeźby, malarstwa, grafiki, rzemiosła artystycznego oraz nowych mediów, oferując tak zróżnicowaną tematykę, jak i wielość perspektyw, w jakich można rozpatrywać dzieła sztuki.