Seminaria fakultatywne

Seminarium ogólne:

Sztuka średniowiecznej Italii
prof. UAM dr hab. Jarosław Jarzewicz
I-II semestr, 60 godz.
10 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Seminarium w roku akademickim 2019/2020 będzie skupione na problematyce średniowiecznej sztuki Italii w kontekście uwarunkowań historycznych, politycznych i kulturowych. Szczególny nacisk położone będzie na dzieje architektury, ale oczywiście uwzględnione będą też problemy stylu, funkcji i ikonografii sztuk przedstawiających.
Chciałbym aby poszczególne tematy opracowywane przez uczestników seminarium złożyły się na obraz dynamiki przemian artystycznych w tym regionie i jego specyfiki. Szczegółowa lista tematów i sposób pracy na seminarium zostanie uzgodniony na początku zajęć. Możliwe jest także – po uzgodnieniu – opracowywanie tematów zaproponowanych przez uczestników seminarium. Warunkiem uczestnictwa w seminarium jest zaliczony egzamin z historii sztuki średniowiecznej.

Jako lekturę wprowadzającą polecam zainteresowanym uczestnictwem w zajęciach:
John White, Art and Architecture in Italy 1250-1400, (Pelican Hist. of Art), 3. wyd. Hew
Haven – London 1993 (Yale Univ. Press)
Warunki zaliczenia: obecność na zajęciach, aktywne w nich uczestnictwo (wygłoszenie referatu), przedstawienie konspektu pracy (do końca zajęć pierwszego semestru)
i wykonanie pracy seminaryjnej ok. 15-20 stron maszynopisu (do końca zajęć drugiego semestru).

Seminarium ogólne:
Dzieło – metodologia – metoda. Wprowadzenie do badań 
prof. dr hab. Tadeusz J. Żuchowski
I-II semestr, 60 godz.
10 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Zasadniczym celem planowanego seminarium będzie przygotowanie do pracy naukowej historyka sztuki. Uczestnicy seminarium będą pracować nad tekstami, których przedmiot badawczy zostanie określony dopiero na zajęciach, budując na swoje potrzeby określoną metodę postępowania i przyjmując określoną metodologię. Prowadzący seminarium wychodzi założenia, że bez takiej podstawy trudno o krytyczną ocenę dotychczasowej literatury i w następstwie sformułowanie propozycji badawczej. Istotne w pracy naukowej jest bowiem rozróżnianie pisania pod tezę od hipotezy badawczej, a tym samym metodologii od ideologii. Badacz musi bowiem rozważyć dotychczasowe propozycje badawcze i odnieść się do nich z stosowną krytycznością, pozwalającą na sformułowanie problemu badawczego. W pracy nad tekstami seminaryjnymi uczestnicy seminarium staną przed trzeba zasadniczymi kwestiami: 1. rozpoznanie podstawowych kierunków i problemów badawczych; 2. zachowanie niezależnego stanowiska badawczego; 3. sformułowanie problemu badawczego. Uczestnicy seminarium będą poznawać zasady pisania tekstu naukowego dotyczącego, a efektem końcowym będzie tekst, którego objętość w wersji ostatecznej jest obliczany na 1 arkusz wydawniczy (ok. 21 stron/ 44 tys. znaków). Praca nad tekstem zaplanowana jest na dwa semestry. W pierwszym semestrze uczestnicy przedstawiają tematy z którymi zamierzają się zmierzyć, omówią podstawową literaturę przedmiotu oraz proponują koncepcję pracy seminaryjnej (konspekt). Na podstawie wystąpień oraz przedłożonego konspektu zostanie wystawiona ocena. W drugim semestrze, na podstawie trzech prezentacji zbudowanych w oparciu o konspekt, uczestnicy seminarium piszą pracę końcową, opatrzoną stosownymi odsyłaczami i spisami literatury. Ocena po drugim semestrze zostanie wystawiona na podstawie pracy końcowej i aktywności seminaryjnej. Seminarium trwa dwa semestry. Warunkiem zaliczenia semestru zimowego jest przedstawienie na seminarium w trakcie semestru konspektu pracy oraz przedłożenie go w wersji pisemnej z podaną literaturą. Tekst oddany powinien być napisany zgodnie z obowiązującymi regułami języka polskiego. Warunkiem zaliczenia drugiego semestru jest spełnienie dwóch wymogów. Po pierwsze przedstawienie na seminarium co najmniej dwa razy wyników swoich badań, tj. szczegółowe zreferowanie jednego z kluczowych zagadnień pracy oraz zreferowanie całości pracy; po drugie oddanie pracy pisemnej o objętości ok. jednego arkusza wydawniczego, napisanej zgodnie z obowiązującymi regułami języka polskiego i z poprawnie zastosowanym aparatem badawczym (przypisy, podpisy pod ilustracje, podanie źródeł wykorzystanych materiałów). 

Seminarium ogólne:
Sztuka i pamięć. Dzieło sztuki jako medium pamięci, historia sztuki wobec memory studies
prof. UAM dr hab. Michał Mencfel
I-II semestr, 60 godz.
10 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą Związki sztuki z pamięcią są odwieczne i ścisłe. Istnieje przecież nawet pewna grupa dzieł sztuki, których pierwszą racją istnienia jest upamiętnianie, a więc konstruowanie i utrwalanie pożądanej pamięci o osobach czy wydarzeniach – to pomniki, w dawnej polszczyźnie zwane chętnie pamiątkami, która to nomenklatura tym bardziej wskazywała na decydującą dla nich funkcję pamięciową. Nic też dziwnego, że historia sztuki odegrała istotną rolę w ukonstytuowaniu się kulturowych badań nad pamięcią: historyk sztuki Aby Warburg wymieniany jest jako jeden z dwóch, obok socjologa Maruice’a Halbwachsa, najbardziej wpływowych pionierów późniejszych memory studies. Celem seminarium jest wnikliwa refleksja nad złożonymi relacjami pomiędzy sztuką a pamięcią, a także pomiędzy historią sztuki a memory studies, które w międzyczasie rozwinęły się w szeroki, różnorodny, transdyscyplinarny i prężny kierunek badawczy. Zapytamy zatem jaką rolę spełnia sztuka jako medium pamięci indywidualnej i zbiorowej oraz o potencjał, jaki dla rozwoju naszej dyscypliny niosą kulturowe studia pamięci (a także co im ma do zaoferowania historia sztuki). Zajęcia zorganizowane będą w trzy bloki. Pierwszy służyć będzie doskonaleniu podstawowych umiejętności warsztatowych niezbędnych dla podjęcia i  skutecznego przeprowadzenia projektu, takich jak pozyskiwanie i  porządkowanie informacji, krytyka źródeł wizualnych i tekstowych, perswazyjna prezentacja wyników badań. Drugi poświęcony będzie historii i charakterystyce współczesnego stanu memory studies, ze zwróceniem szczególnej uwagi na ich związki z historią sztuki. Trzeci i najobszerniejszy przeznaczony zostanie na dyskusję nad indywidualnymi projektami badawczymi realizowanymi przez uczestników seminarium. Projekty mogą dotyczyć zagadnień teoretycznych, mogą też stanowić analizy pojedynczych dzieł sztuki lub ich zespołów, przy czym zakres chronologiczny i terytorialny poruszanych zagadnień zostaje zakreślony jak najszerzej, zgodnie z zainteresowaniami i kompetencjami studentów; problematyka poszczególnych projektów zostanie wydyskutowana z prowadzącym i pozostałymi uczestnikami seminarium w ciągu pierwszych sześciu tygodni zajęć.

Warunki zaliczenia:
1. obecność na zajęciach, dopuszcza się dwukrotną absencję w każdym semestrze,
2. lektura wskazanych tekstów, w  tym anglojęzycznych, i  udział w  prowadzonych o nich dyskusjach,
3. w pierwszym semestrze: sformułowanie tematu (w ciągu pierwszych sześciu tygodni zajęć) oraz przedstawienie bibliografii, szczegółowego planu badań oraz konspektu przyszłej pracy, w drugim semestrze: złożenie pracy pisemnej, powstałej w oparciu o oryginalny projekt badawczy, spełniającej kryteria merytoryczne i formalne.

Podstawowa literatura:
• Aleida Assmann, Między historią a pamięcią. Antologia, Warszawa 2014
•Jan Assmann, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, Warszawa 2008
•Astrid Erll, Kultura pamięci. Wprowadzenie, Warszawa 2018
•Hanna Jurkowska, Pamięć sentymentalna. Praktyki pamięci w kręgu TWPN i w Puławach Izabeli Czartoryskiej, Warszawa 2014
•Kornelia Kończak, (Kon)teksty pamięci. Antologia, Kraków 2014
•Magdalena Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków 2009

Seminarium ogólne:
Współczesna sztuka dawnych Republik Radzieckich
dr Magdalena Radomska
I-II semestr, 60 godz.
10 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
Seminarium poświęcone będzie krytycznemu przeglądowi współczesnej (po 1989 roku) sztuki dawnych Republik Radzieckich, należących do postkomunistycznej Europy. Zajęcia skoncentrowane będą nie tylko na zjawiskach artystycznym rozwijających się w poszczególnych krajach (Rosji, Litwie, Łotwie, Białorusi, Ukrainie, Estonii), ale także na lekturze tekstów teoretycznych pozwalających na poznanie historii sztuki tego obszaru. Teksty teoretyczne stanowić będą bazę dla dyskusji z współtworzącymi zajęcia artystami, historykami sztuki i kuratorami z regionu. Zajęcia będą stanowić próbę wyjścia poza schemat tradycyjnego seminarium – służyć będą nie tylko uzyskaniu przez studentów wiedzy na temat kluczowych dla poszczególnych krajów narracji i tendencji oraz historii politycznej regionu, ale przede wszystkim – ukształtowaniu aparatu analitycznego i krytycznej analizy tekstów i prac realizowanych w praktyce. Istotną częścią zajęć stanie się omówienie tekstów krytycznych poświęconych problematyzacji pojęć takich jak utopia, postsowietyzm, postkomunizm, postsocjalizm, dawny Wschód, czy dawny Zachód oraz omówienie prób aplikacji dyskursu dekolonialnego ( Walter Mignolo) w odniesieniu do sztuki tak zwanych dawnych Republik Radzieckich.

Bibliografia:
• András, E. (red.), Video Art from Central and Eastern Europe 1989-2008, Budapest 2009.
• Artel, R., Triisberg, A. (red.), Public Preparation, Tallin 2007.
• Astahovska, I. (red.), Nineties. Contemporary Art in Latvia, Riga 2010.
• Buck-Morse, S. Dreamworld and Catastrophe. The Passing of Mass Utopia in East and West,
Cambridge, MA 2000.
• Groys, B., Art Power, Cambridge, MA 2008.
• Helme, S., Saar, J. (red.), Nosy Nineties. Problems, Themes and Meanings in Estonian Art. on
1990s, Tallin 2001.
• Holmes, L., Post-communism: an Introduction, Durham 1997.
• Laansoo, K. (red.), 22+. Noorde Eesti Kunstnikud / Young Estonian Artists, Tallin 2005.
• Macel, Ch., Promises of the Past: A Discontinuous History of Art in Former Eastern Europe, Paris
2010.
• Mandelbaum, M. (red.), Postcommunism. Four Perspectives, New York 1996.
• Milovac, T. (red.), Sustavkoordinata systemofcoordinates. Ruska umjetnost danas / Russian Art
Today, Zagreb 2004.
• Milovac, T., Stipančić, B. (red.), The Baltic Times. Contemporary Art from Estonia, Latvia and
Lithuania, Zagreb 2001.
• Trossek, A (red.), Eesti kunstnikud. Artists of Estonia, Tallin 2007.
• Trossek, A. (red.), Liina Siib. A Woman Takes a Little Space, 54th International Art Exhibition – La
Biennale di Venezia, Tallin 2011.

Seminarium ogólne:
Starożytna architektura rzymska – wybrane zagadnienia
dr Wojciech Brillowski I-II semestr,
60 godz. 10 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą W ramach seminarium ogólnego z zakresu historii sztuki starożytnej będą prowadzone badania nad rzymską architekturą publiczną, podzielone na dwa bloki tematyczne. W pierwszym, realizowanym w  semestrze zimowym, nastąpi omówienie początków i pierwszych etapów rozwoju budowli monumentalnych w Italii w okresach królewskim i republikańskim. W drugim skupimy się nad historią rzymskiej architektury, zarówno na Półwyspie Apenińskim, jak i w prowincjach, poczynając od czasów cesarstwa, przez późny antyk, aż do początków Bizancjum. Zanalizowane na konkretnych przykładach zostaną węzłowe problemy z zakresu architektury oraz urbanistyki. Dzieła architektury będą również interpretowane pod względem strukturalnym, funkcjonalnym oraz programowym, jako obiekty wplecione nie tylko w miejską sieć powiązań przestrzennych, ale też kulturowych, politycznych, społecznych, etc. Nastąpi też omówienie w ujęciu historycznym stosowanych materiałów i technik, logistyki procesu budowlanego, ról architekta i inwestora. W tym celu będą analizowane nie tylko same budowle, ale też pozostałości kamieniołomów, warsztatów produkcyjnych oraz infrastruktury wykorzystywanych w procesie ich wznoszenia. Podstawowe kryterium zaliczenia będzie stanowić pozytywna ocena pracy pisemnej, stworzonej z wykorzystaniem elementów warsztatu historyka sztuki starożytnej oraz aparatu bibliograficznego, specyficznego dla tej dziedziny. Istotnym elementem oceny będzie stopień zaangażowania studenta w przebieg zajęć, aktywność oparta na znajomości zadanych lektur. Ze względu na ograniczoną liczbę publikacji w języku polskim, od studentów będzie wymagana znajomość języka angielskiego w stopniu umożliwiającym czytanie ze zrozumieniem większości z wymienionych poniżej tekstów.

Literatura
• J.C. Anderson Jr., Roman Architecture and Society, Baltimore – London 1997,
• J.C. Anderson Jr., Roman Architecture in Provence, Cambridge 2013,
• A. Boethius, Etruscan and Early Roman Architecture, Harmondsworth 1979,
• A. Claridge, Rome: An Oxford Archaeological Guide, Oxford – New York 2010,
• J.R. Clarke, Art in the Lives of Ordinary Romans: Visual Representation and Non-Elite Viewers in
Italy, 100 B.C. – A.D. 315, Berkeley – Los Angeles – London 2003,
• P.J. Davies, Architecture and Politics in Republican Rome, Cambridge 2017,
• B. Filarska, Początki architektury chrześcijańskiej, Lublin 1983,
• J.N. Hopkins, The Genesis of Roman Architecture, New Haven – London 2016,
• R. Krautheimer, Rome: Profile of the City, 312-1308, Princeton 1980,
• J. Kubczak, Architektura rzymska. Przegląd typów i zespołów budowli oraz form architektonicznych,
Poznań 1961,
• W.L. MacDonald, The Architecture of the Roman Empire, vol. 1-2, New Haven and London, 1982-1986,
• W.L. MacDonald, The Pantheon: Design, Meaning, and Progeny, Cambridge, Mass. 2002,
• C.G. Malacrino, Constructing the Ancient World: Architectural Techniques of the Greeks and Romans, Los Angeles 2010
•  C. Marconi (ed.), The Oxford Handbook of Greek and Roman Art and Architecture, Oxford – New
York 2015,
• T.A. Marder, M. Wilson Jones (eds.), The Pantheon: From Antiquity to the Present, Cambridge 2017,
• J. P. Oleson (ed.) The Oxford handbook of Engineering and Technology in the Classical World,
Oxford – New York 2008,
• J.A. Ostrowski, Starożytny Rzym. Polityka i sztuka, Warszawa – Kraków 1999,
• M.L. Popkin, The Architecture of the Roman Triumph: Monuments, Memory, and Identity, Cambridge 2016,
• A. Sadurska, Archeologia starożytnego Rzymu, t.1-2, Warszawa 1975-1980,
• J. Skoczylas, M. Żyromski, Symbolika kamienia jako element procesu legitymizacji władzy w cywilizacji europejskiej, Poznań 2007,
• R. Taylor, Roman Builders: a Study in Architectural Process, Cambridge 2003,
• S.L. Tuck, A History of Roman Art, Malden – Oxford 2015,
• J.B. Ward Perkins, Roman Imperial Architecture, New Haven 1981,
• M. Wilson Jones, Principles of Roman Architecture, New Haven – London 2003,
• G.R.H. Wright, Ancient Building Technology, vol.1, Historical Background, Leiden 2000,
• P. Zanker, August i potęga obrazów, Poznań 1997.