Wstęp do historii sztuki

 Wstęp do historii sztuki (I rok)

Wstęp do historii sztuki jest dużym blokiem zajęć, mającym za zadanie wprowadzić początkujących adeptów w różne aspekty studiowanej dyscypliny. Służą temu różnorodne zajęcia. Stałymi elementami są: wykład (Teoretyczne podstawy analizy dzieła wizualnego. Współczesne i tradycyjne metody badawcze historii sztuki – 60 godz.), związane z nim tematycznie ćwiczenia dotyczące lektury ważniejszych tekstów z zakresu historii sztuki (30 godzin w I semestrze) oraz mające status odrębnych zajęć ćwiczenia przygotowujące do samodzielnej analizy różnych gatunków i dziedzin sztuki (obejmują w sumie 120 godzin, z tego 60 w pierwszym semestrze i 60 w drugim). W pierwszym semestrze składają się one z 3 cykli zajęć (po 20 godz. każdy) odpowiadających głównym dziedzinom: 1) malarstwu i rzeźbie, 2) architekturze oraz 3) rzemiosłu artystycznemu i dyscyplinom pomocniczym historii sztuki (ornamentyka, paramentyka, heraldyka etc.). W ramach tych ćwiczeń studenci opanowują terminologię, zasady opisu i analizy poprzez wykonywanie samodzielnych prac pisemnych. W drugim semestrze prowadzone są praktyczne zajęcia w niewielkich grupach studenckich, odbywane w terenie oraz w trybie indywidualnych konsultacji (60 godz.).
Warunkiem zaliczenia tego przedmiotu (oprócz uzyskania zaliczeń i ocen z poszczególnych ćwiczeń) jest zdanie egzaminu po drugim semestrze pierwszego roku studiów.

 

Wstęp do historii sztuki I (moduł)

prof. UAM dr hab. Mariusz Bryl / prof. UAM dr hab. Stanisław Czekalski (wykład); prof. UAM dr hab. Mariusz Bryl / prof. dr hab. Piotr Juszkiewicz (ćwiczenia)

I semestr, 60 godz. (30 godz. wykładu i 30 godz. ćwiczeń)
10 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Wstęp do historii sztuki I – wykład: Teoretyczne podstawy analizy dzieła wizualnego. Współczesne i tradycyjne metody badawcze historii sztuki (część I) [SYLABUS]

Wykład prezentuje najważniejsze perspektywy analityczne stosowane we współczesnej historii sztuki dla celów fachowego i wnikliwego opisu właściwości dzieł wizualnych, zwłaszcza obrazów, jako struktur tworzących znaczenia, ale i znaczących w wielorakich związkach kontekstowych z tradycją artystyczną i literacką, ideologią i kulturą swoich czasów. Wychodząc od refleksji nad pojęciami obrazu i przedstawiania, program wykładu obejmuje teorie dzieła wizualnego wpisane w stylistycznie, ikonologicznie i hermeneutycznie zorientowaną historię sztuki, psychologię postaci, estetykę recepcji i semiologię. Skupia się wokół tych koncepcji, które mogą być najbardziej przydatne na użytek ćwiczeń z analizy obrazu i rzeźby, prowadzonych w ramach ćwiczeń ze Wstępu do historii sztuki w drugim semestrze.
Ponadto wykład poświęcony jest problematyce kształtowania się historii sztuki jako dyscypliny naukowej od jej „prehistorii” w epoce nowożytnej aż do pierwszych dekad XX wieku. Omówione zostaną tradycyjne modele teoretyczne historii sztuki w ich „źródłowej” postaci: biograficzny, normatywny, teleologiczny, socjo-kulturowy, stylistyczny, ikonologiczny i strukturalny. Przedmiotem zajęć będą również wybrane metody reprezentujące takie perspektywy teoretyczne współczesnej historii sztuki, jak hermeneutyczna, semiotyczna, kontekstowa i feministyczna.
Omówione zostaną w szczególności następujące zagadnienia:
– tradycja idei obrazu i przedstawiania wizualnego, dychotomii formy i treści dzieła
– pojęcie stylu; analiza stylistyczna dzieła sztuki w ujęciu H. Wölfflina
– rewizja pojęcia stylu i koncepcja przedstawiania obrazowego E. H. Gombricha
– ikonografia i ikonologia; ikonologiczna historia sztuki w ujęciu E. Panofsky’ego
– tradycja hermeneutyki
– psychologia postaci
– analiza struktury dzieła sztuki w ujęciu H. Sedlmayra
– postrzeganie i rozumienie dzieła sztuki w ujęciu R. Arnheima
– ikonika M. Imdahla
– estetyka recepcji w ujęciu W. Kempa
– hermeneutyka historycznoartystyczna w ujęciu O. Bätschmanna
– koncepcja historycznego wyjaśniania obrazu M. Baxandalla
– podstawy semiologii
– semiologia obrazu w ujęciu R. Barthesa, U. Eco i N. Brysona
– perspektywa feministyczna w ujęciu G. Pollock
– perspektywa egzystencjalnej hermeneutyki w ujęciu M. Brötjego
– historia sztuki jako dyscyplina naukowa: wstęp teoretyczny
– historia sztuki jako historia artystów w ujęciu G. Vasariego
– historia sztuki jako historia ideału w ujęciu J.J. Winckelmanna
– historia sztuki jako historia kultury w ujęciu J. Burckhardta
– historia sztuki jako historia stylu w ujęciu A. Riegla
– historia sztuki jako historia obrazu w ujęciu A. Warburga

Wstęp do historii sztuki I – ćwiczenia: Lektura tekstu z zakresu historii sztuki [SYLABUS]

Zajęcia, prowadzone w trzech grupach ćwiczeniowych, mają na celu oswojenie studentów z uważną lekturą wybranych, podstawowych dla dyscypliny tekstów, służącą opanowaniu ich treści i zdobyciu uporządkowanej wiedzy na ich temat. Kolejne teksty, korespondujące z programem wykładu ze Wstępu do historii sztuki, po samodzielnym ich przeczytaniu przez studentów, w trakcie zajęć będą analizowane, dyskutowane i podsumowywane wspólnie pod kierunkiem prowadzącego grupę. Aktywny udział poszczególnych uczestników w tym procesie przełoży się na ocenę uzyskaną za moduł. Formuła zajęć ułatwi studentom przygotowanie się do egzaminu końcowego po drugim semestrze, na którym trzeba będzie wykazać wiedzę wyniesioną z zadanych lektur.

Warunki zaliczenia ćwiczeń:

– regularne i aktywne uczestnictwo w zajęciach (dopuszczalne są dwie nieobecności w semestrze, niezależnie od ich przyczyny; usprawiedliwienie absencji ponad ten limit możliwe jest wyłącznie w szczególnych przypadkach, pod warunkiem uprzedniego porozumienia z prowadzącym);

– opanowanie lektur wyznaczonych na kolejne zajęcia;

– zadowalające opracowanie i zreferowanie na zajęciach przydzielonych tekstów;

 Malarstwo i rzeźba – wprowadzenie [SYLABUS]

I semestr, 20 godz.
2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
dr hab. Łukasz Kiepuszewski, dr hab. Michał Haake
20 godz.
Forma zaliczenia: kolokwium terminologiczne

Celem zajęć jest przygotowanie do samodzielnego opisu i analizy dzieła sztuki, oraz opanowanie terminologii z zakresu malarstwa i rzeźby. Przedmiotem zajęć są podstawowe właściwości medium malarstwa i rzeźby, podstawy psychologii percepcji wizualnej, przestrzeń i perspektywa malarska, teorie barw i systemy kolorystyczne, niemimetyczne elementy obrazu malarskiego, proces twórczy dzieła rzeźbiarskiego, podstawowe zagadnienia technologii malarstwa i rzeźby

Podstawowa literatura:
– Rudolf Arnheim, Sztuka i percepcja wzrokowa. Psychologia twórczego oka, Warszawa 1978
– Maria Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, Kraków 1983
– Agata Mączyńska-Frydryszek, Małgorzata Jaskólska-Klaus, Tomasz Maruszewski, Psychofizjologia widzenia, Poznań 1991
– Ludwik Losos, Techniki malarskie, Warszawa 1991
Słownik Terminologiczny Sztuk Pięknych, opracowanie zbiorowe, Warszawa 2011

 Architektura – wprowadzenie [SYLABUS]

I semestr, 20 godz.
2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
prof. UAM dr hab. Jacek Kowalski
20 godz.
Forma zaliczenia: opis obiektu architektonicznego, kolokwium terminologiczne

Celem zajęć jest wprowadzenie studentów w podstawową problematykę badań nad historią architektury, a także zapoznanie z metodami tych badań. W trakcie zajęć ich uczestnicy powinni opanować podstawy warsztatu badawczego: terminologię, zasady opisu i analizy dzieła architektury, wiedzę o historycznych technikach budowlanych i o historycznej ewolucji form umożliwiające ich datowanie i interpretację. Zajęcia koncentrują się wokół grup tematycznych:
– zagadnienia dotyczące podstawowych problemów i pojęć
– wprowadzenie w poszczególne dziedziny badań nad architekturą.

Wybrana literatura:
– Kozakiewicz S. (red.), Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Warszawa 1976
– Pevsner N., Fleming J., Honour H., Encyklopedia architektury, Warszawa 1992
– Ingarden R., O dziele architektury. w: tegoż, Studia z estetyki, t. II, Warszawa 1958
– Łoziński J.Z., Dzieło sztuki w „terenie”, w: Wstęp do historii sztuki, pod red. P. Skubiszewskiego, Warszawa 1973
– Majdecki L., Historia ogrodów, Warszawa 1978
– Mączeński Z., Elementy i detale architektoniczne, Warszawa 1958
– Michałowski J.B., Formy klasyczne w architekturze, Warszawa 1952
– Miłobędzki A., Badania nad historią architektury, w: Wstęp do historii sztuki, pod red. P. Skubiszewskiego, Warszawa 1973
[uwaga: pełny spis w Bibliotece IHS UAM]

Ornamentyka i rzemiosło artystyczne – wprowadzenie [SYLABUS]

I semestr, 20 godz.
2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
prof. UAM dr hab. Piotr Korduba, dr Dorota Molińska
20 godz.
Forma zaliczenia: kolokwium pisemne

Cele kształcenia: zapoznanie z terminologią w zakresie ornamentyki europejskiej, paramentyki obrządku wschodniego i zachodniego, a także rzemiosła artystycznego jako podstawowymi elementami języka historii sztuki.
Przedmiot kształcenia: zajęcia składają się z dwóch działów. Pierwszy poświęcony jest omówieniu funkcji jakie pełni ornamentyka w sztuce wybranych okresów i temu w jaki sposób wykorzystuje ją historia sztuki. Zajmiemy się ornamentyką i motywami dekoracyjnymi jako elementami pomocniczymi w określaniu proweniencji dzieła, jego datowaniu, warsztatu etc. Drugi dział zajęć związany jest z wiedzą o paramentyce rzymskiej i prawosławnej, elementach heraldyki, a także terminologii rzemiosła artystycznego (przedmioty, techniki zdobnicze). Każdy z działów kończy kolokwium sprawdzające znajomość terminologii i umiejętność rozpoznawania ornamentów, paramentów i przedmiotów rzemiosła artystycznego.

Literatura podstawowa:
– S. Kozakiewicz, Słownik terminologiczny sztuk pięknych (W-wa 1976 i późniejsze wyd.)
– B. Nadolski, Liturgika, t.1: Liturgika fundamentalna, Poznań 1989
Prawosławne nabożeństwa, sakramenty i obyczaje, Białystok 1990
– W. Rządek i K. Tomaszewski, Ornamentyka i motywy dekoracyjne, Poznań 1991 (skrypt w bibliotece IHS)
– Ch. Walter, Sztuka i obrządek kościoła bizantyjskiego, Warszawa 1992
– J. Wierusz-Kowalski, Liturgika, Warszawa 1959
– Ch. Zieliński, Sztuka sakralna, Poznań-Warszawa-Lublin 1960
Nowe tablice czyli o cerkwi, liturgii, nabożeństwach i utensyliach cerkiewnych, Kraków 2007
– S. Górzyński, J. Kochanowski, Herby szlachty polskiej, Warszawa 1990
http://pl.wikipedia.org/wiki/Szata_liturgiczna
http://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Stroje_liturgiczne
http://pl.wikipedia.org/wiki/Herb

Wstęp do historii sztuki II – wykład: Teoretyczne podstawy analizy dzieła wizualnego. Współczesne i tradycyjne metody badawcze historii sztuki (część II) [SYLABUS]

prof. UAM dr hab. Stanisław Czekalski / prof. UAM dr hab. Mariusz Bryl (wykład)

II semestr, 30 godz.
8 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: egzamin

Wykład stanowi kontynuację i poszerzenie problematyki poruszanej w semestrze pierwszym. Kończy się egzaminem (egzaminatorzy: prof. UAM dr hab. Mariusz Bryl, prof. UAM dr hab. Stanisław Czekalski)

Egzamin odbywa się w formie ustnej, obejmuje całość materiału omawianego na wykładach ze Wstępu do historii sztuki i w odnośnych tekstach. Celem egzaminu jest sprawdzenie, w jakim stopniu każdy zdający samodzielnie przestudiował zadane lektury i opanował treść wykładów, jaką wykazuje na tej podstawie wiedzę z zakresu poszczególnych metod badawczych historii sztuki i teoretycznych podstaw analizy dzieła wizualnego, wiedzę na temat historii i modeli teoretycznych dyscypliny, oraz na ile sprawnie i ze zrozumieniem potrafi tą wiedzą operować.
Warunkiem zdania egzaminu jest poprawna, na poziomie przynajmniej dostatecznym, odpowiedź na wszystkie zadane pytania problemowe, której należy udzielić mieszcząc się w czasie 30 minut. W razie gdyby wypowiedź egzaminowanego zdradzała korzystanie ze skryptów a nie bezpośrednią znajomość obowiązujących tekstów, opartą na ich samodzielnej lekturze, egzamin zakończy się oceną niedostateczną.

Lektury:
H. Wölfflin, Podstawowe pojęcia historii sztuki. Problem rozwoju stylu w sztuce nowożytnej, Wrocław 1962

H. Gombrich, Sztuka i złudzenie. O psychologii przedstawiania obrazowego, Warszawa 1981

Panofsky, Ikonografia i ikonologia, w: tegoż, Studia z historii sztuki, Warszawa 1971

Pazura, Struktura i sacrum. Estetyka sztuk plastycznych Hansa Sedlmayra, w: Sztuka i społeczeństwo, t. 1: Ocalenie przez sztukę, red. A. Kuczyńska, Warszawa 1973

Bryl, Płaszczyzna, ogląd, absolut. Inspiracje hermeneutyczne we współczesnej historii sztuki, „Artium Quaestiones” VI, 1993

Arnheim, Sztuka i percepcja wzrokowa. Psychologia twórczego oka, Warszawa 1978

Imdahl, Składnia i semantyka obrazu. O „Karcie Setnika” z Kodeksu Egberta, „Quart”, 2/2010

Imdahl, Giotto. Z zagadnień ikonicznej struktury sensu, „Artium Quaestiones” IV, 1990 (przedruk w: Perspektywy współczesnej historii sztuki. Antologia przekładów „Artium Quaestiones”, Poznań 2009)

Bryl, Obraz i widz. O nowej książce Wolfganga Kempa, „Artium Quaestiones” IV, 1990

Kemp, Dzieło sztuki i widz: metoda estetyczno-recepcyjna, w: Perspektywy współczesnej historii sztuki

Eco, Pejzaż semiotyczny, Warszawa 1972 (lub odpowiednie fragmenty książki Nieobecna struktura, Warszawa 1996)

Barthes, Podstawy semiologii, Kraków 2009

Waźbiński, Wstęp, [w:] Vasari i nowożytna historiografia sztuki, Wrocław 1975 s. 9-95

J. Winckelmann, Myśli o naśladowaniu greckich rzeźb i malowideł, w: Teoretycy, artyści i krytycy o sztuce, 1700-1870, red. E. Grabska i M. Poprzęcka, Warszawa 1974

J. Winckelmann, Opis Torsa w rzymskim Belwederze, tamże

Burckhardt, Kultura Odrodzenia we Włoszech, Warszawa 1961 (1968, 1991)

H. Gombrich, W poszukiwaniu historii kultury, w: Pojęcia, problemy, metody współczesnej nauki o sztuce, Warszawa 1976

Piwocki, Pierwsza nowoczesna historia sztuki. Poglądy Aloisa Riegla, Warszawa 1970; s. 37-95

Aby Warburg, Mnemosyne. Wprowadzenie do Atlasu Pamięci, „Stan Rzeczy”, 2015, (nr 8), s. 35-51

Aby Warburg, „Śniadanie na trawie” Maneta. Wzorotwórcza funkcja pogańskich bóstw elementarnych dla nowoczesnego odczucia natury, „Konteksty”, 2011, nr 2-3, s. 110-119

Aby Warburg, Narodziny Wenus i inne szkice renesansowe, Gdańsk 2010 (jeden tekst do wyboru)

Jan Białostocki, Posłanie Aby Warburga: historia sztuki czy historia kultury?, w: tegoż, Refleksje i syntezy ze świata sztuki, cykl drugi, Warszawa 1987

Bryson, Dyskurs, figura, „Artium Quaestiones” XIX, Poznań 2008, s. 299-333 (przedruk w: Perspektywy współczesnej historii sztuki…)

Baxandall, Prawda a inne kultury. „Chrzest Chrystusa” Pierra della Francesca,Artium Quaestiones” V, Poznań 1991, s. 109-144 (przedruk w: Perspektywy współczesnej historii sztuki…)

Jakubowska, „I po co ten feminizm?” O feministycznej historii sztuki, „Biuletyn Historii Sztuki” 2000, nr 3-4, s. 293-303.

Bryl, Suwerenność dyscypliny. Polemiczna historia historii sztuki od 1970 roku, Poznań 2008, s. 623-637.


Opis dzieła sztuki – ćwiczenia

prof. UAM dr hab. Tomasz Wujewski, prof. UAM dr hab. Michał Haake, prof. UAM dr hab. Łukasz Kiepuszewski, dr hab. Paweł Leszkowicz, dr Tomasz Ratajczak, mgr Patrycja Waśkowiak, mgr Łukasz Rozmarynowski

II semestr, 60 godz.
6 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą (na podstawie wykonanych prac pisemnych – opisów dzieł sztuki)

Celem zajęć ćwiczeniowych jest wykonanie samodzielnych opisów architektury, rzeźby figuralnej, obrazu malarskiego ołtarza barokowego, nagrobka, epitafium.

Podstawowa literatura:
– Rudolf Arnheim, Sztuka i percepcja wzrokowa. Psychologia twórczego oka, Warszawa 1978.
– Maria Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, Kraków 1983.
– Agata Mączyńska-Frydryszek, Małgorzata Jaskólska-Klaus, Tomasz Maruszewski, Psychofizjologia widzenia, Poznań 1991.
– Ludwik Losos, Techniki malarskie, Warszawa 1991.
Słownik Terminologiczny Sztuk Pięknych, opracowanie zbiorowe, Warszawa 2011