Wykłady monograficzne (II-III rok)

Z dziejów techniki budowlanej 

prof. UAM dr hab. Tomasz Wujewski

I semestr, 30 godz.

3 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Omówienie metod konstruowania budowli, tj. technik, technologii, stosowanych materiałów budowlanych i ich właściwości, systemów konstrukcyjnych, w ujęciu typologicznym („od fundamentów aż po dach”), w okresach od starożytności do początków XX w.

Wykład jest otwarty dla wszystkich zainteresowanych, lecz szczególnie polecany studentom, którzy chcą wziąć udział w zajęciach „Podstawy badań architektonicznych”, gdyż jest także po części teoretycznym do nich przygotowaniem.

Zaliczenie tych zajęć jest jednym z warunków uzyskania uprawnień określonych w opisie zajęć p.t. “Dokumentacja badań architektonicznych”.

Renesans i gotyk w sztuce włoskiej XIII wieku
prof. UAM dr hab. Jarosław Jarzewicz
I semestr, 30 godz.
3 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
Podziały chronologiczne na średniowiecze i czasy nowożytne oraz gotyk i renesans stanowią podstawowe kategorie historii sztuki. Ich następstwo chronologiczne jest oczywistością a antynomiczne zestawianie jest jednym z często spotykanych sposobów interpretacji. Oczywiście, obraz taki jest oparty na bardzo daleko idącym uproszczeniu. W średniowieczu mamy do czynienia z  szeregiem „renesansów” (lub „protorenesansów”) a tradycje antyczne w różnych aspektach były niemal stale obecne w ówczesnej sztuce. W trakcie wykładu monograficznego chciałbym ten obraz zniuansować poprzez nieco bliższe spojrzenie na sztukę Italii w XIII wieku. W okresie tym mamy do czynienia z pozornie paradoksalną sytuacją, w której tendencje nawiązujące do antyku (czyli „renesansowe”) poprzedzały recepcję nowych form francuskiego gotyku lub występowały z  nimi współcześnie. Rywalizujące ze sobą w  tym stuleciu czynniki polityczne – papiestwo, cesarstwo Fryderyka II, później królestwo Andegawenów oraz republiki miejskie posługiwały się obydwoma głównymi modusami stylowymi stosownie do wyznaczonych celów. W tym przełomowym czasie wchodzą na „arenę dziejów” jako samodzielne czynniki sprawcze – także w zakresie sztuki – komuny miejskie oraz rewolucjonizujące wiele dziedzin sztuki zakony żebracze. Jest to również okres działalności wybitnych indywidualności artystycznych, takich jak: Nicolo i Giovanni Pisano, Arnolfo di Cambio, Cavallini, Cimabue. Choć imiona artystów znane były i wcześniej i w innych krajach, to właśnie we Włoszech XIII wieku pojawiły się postaci o znanych biografiach. W tym czasie pojawiają się nowe gatunki artystyczne (np. malarstwo tablicowe) i nowe tematy (np. portret). Obraz tej niezwykle zróżnicowanej i bogatej w wybitne dzieła epoki zostanie przedstawiony w oparciu o interpretację wybranych dzieł architektury, rzeźby i malarstwa egzemplifikujących kluczowe problemy i tendencje. Podstawą zaliczenia jest wysłuchanie wykładu (dopuszczalne 2 nieobecności w semestrze) i zaliczenie kolokwium wizualnego.

Literatura:
• Erwin Panofsky, Renaissance and Renascences in Western Art, Stockholm 1960 (wyd. niem. Die
Renaissancen der europäischen Kunst, Frakkfurt a.M. 1979)
• Richard Krautheimer, Rome. Profile of a City 312-1308, Princeton 1980
• John White, Art and Architecture in Italy 1250-1400, (Pelican Hist. of Art), 3. wyd. Hew Haven –
London 1993 (Yale Univ. Press)
• Joachim Poeschke, Die Skulptur des Mittelalters in Italien. Bd. II. Gotik, München 2000

Hermeneutyka malarskiego obrazowania czasu 
prof. UAM dr hab. Michał Haake
I semestr, 30 godz.
3 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą Wykład będzie poświęcony reprezentacjom czasu w malarstwie europejskim i amerykańskim od wieku XIV do XXI. Prześledzone zostaną zarówno sposoby przedstawiania wydarzeń, jak i fenomen czasowości obrazów jako takich. Wiodącym składnikiem prezentacji będzie konfrontacja różnych interpretacji zagadnienia czasu w sztuce malarskiej z możliwościami, jakie przed jego zgłębianiem otwiera hermeneutyka obrazu. Forma zaliczenia – test wizualny z zakresu objętego wykładem.

Wybrana literatura
• Bild und Zeit. Temporalitaet in Kunst und Kunsttheorie seit 1800, hrsg. T. Kisser, Muenchen 2011
• Bilderzaehlungen –Zeitlichkeit im Bild, hrsg, A.v. Huelsen-Esch, H. Koerner, G. Reuter, Koeln-
-Weimar-Wien 2003
• C Bluemle, Augenblick oder Gleichzeitigkeit. Zur Similtaneitaet im Bild, (w:) Similtaneitaet: Modelle
der Gleichzeitigkeit in Wissenschaften und Kuensten, Bielefeld 2013
• M. Brotje, Bildschoepfung, Petersberg 2012
• Gotthold Ephraim Lessing, Laokoon, czyli o granicach malarstwa i poezji, przeł. H-ZYmon Debicki,
Kraków 2012
• G.Pochat, Bild-Zeit. Zeitgestalt und Erzaehlstruktur in der bildenden Kunst von der Anfaengen bis
zur fruehen Neuzeit, Koeln-Weimar-Wien 1996
• H. Theissing, Die Zeit im Bild, Darmstadt 1987

Miasto i jego obraz. Procesy urbanizacji w XIX i w pierwszej połowie XX wieku
prof. dr Katja Bernhardt
II semestr, 30 godz. 3 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
Industrializacja, migracje, modernizacja komunikacji, nowe formy pracy, konflikty społeczne, nowe materiały, konstrukcje i technologie budowlane, nowe media (fotografia i film), obietnice nauki i techniki – to miasto, w którym wszystkie te procesy kondensują się w XIX wieku w sposób wysoce dynamiczny. Takie miasto było medium samo w sobie, a problemy związane z tymi procesami podlegały negocjacjom. Wychodząc z tej tezy wykład omawia jak w sztuce, nowych mediach, w utopiach i planach urbanistycznych, w konkretnych interwencjach w przestrzeń miejską, ale też w badaniach socjologicznych, obserwowano te zjawiska, jakim podlegały one wizualizacjom, jak je przestrzennie uprzytomniano, przywłaszczono i krytykowano. Zajmować nas będą także strategie ich okiełznania, opanowania i rozwiązania. Wykład łączy więc perspektywy badawcze historii sztuki, urbanistyki, architektury i historii wizualności. Zagadnienia zostaną przedstawione według kilku tematów centralnych, takich jak: miasto – wieś/przyroda, stare – nowe, wyobrażenia porządku, czas (jego przyspieszenie i cyrkulacja), a ich historyczną przestrzenią będzie przełom XIX i XX wieku z szerokim kontekstem czasów wcześniejszych. Wykład jest także przyczynkiem do rozważań o potencjale, sposobach i granicach analizy miasta z wykorzystaniem metod historii sztuki i architektury oraz refleksji nad obrazem. Forma zaliczenia: zaliczenie z notą.

Literatura wprowadzająca:
(Na początku zajęć uczestnicy zostaną wyposażeni w szczegółową listę literatury)
• Benevolo, Leonardo: History of Modern Architecture, London, 1971.
• Benevolo, Leonardo: The Origin of Modern Town Planning, London, 1967.
• Kult und Krise des großen Plans im Städtebau, red. Harald Bodenschatz i Celina Kress, Petersberg, 2017.
• Lampugnani, Vittorio Magnago: Die Stadt von der Neuzeit bis zum 19. Jahrhundert. Urbane Entwürfe in Europa und Nordamerika, Berlin, 2017.
• Lees, Andrew; Lees, Lynn Hollen: Cities and the Making of Modern Europe, 1750-1914, Cambridge, 2005.
• Moravánszky, Ákos: Compiting Visions. Aesthetic Invention and Social Imagination in Central
European Architecture 1867-1918, London, 1998.
• Mumford, Eric Paul: Designing the Modern City. Urbanism since 1850, New Haven, London, 2018.
• Mythos Großstadt. Architektur und Stadtbaukunst in Zentraleuropa, 1890 – 1937, red. Eve Blau
i Monika Platzer, München et. al., 1999.
• Osterhammel, Jürgen: The Transformation of the World. A Global History of the Nineteenth Century, Princeton, NJ, 2014.
• Recoding the city. Thinking, Planning, and Building the City of the Nineteenth Century, red. Britta
Hentschel, Harald R. Stühlinger, Berlin, 2019.

Autoportret w malarstwie nowoczesnym
prof. UAM dr hab. Łukasz Kiepuszewski
II semestr, 30 godz.
3 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą Wykład poświęcony jest historii portretów własnych malarzy jako szczególnym medium wypowiedzi malarskiej. Autoportret będzie tu rozumiany jako akt obrazowy, w którym autorefleksja splata się z doświadczeniem własnej podmiotowości artysty. W ramach takiej perspektywy dyskutowane będą wybrane dzieła, typy i cykle autoportretów w epoce nowoczesnej, pochodzące zarówno ze sztuki powszechnej jak i polskiej. Istotne miejsce w wykładach poświęcone będzie artystom dla których autoportret stanowił wyjątkowy gatunek malarski do którego powracali często, traktując nierzadko jako rodzaj dziennika intymnego (m.in Courbet, Bonnard, De Chirico, Munch, Boznańska, Lassnig, Close i inni).Literatura związana z tematem będzie przywoływana i omawiana w trakcie wykładów.