Zajęcia problemowo – specjalizacyjne (II-III rok)

Ikonografia

dr Adam Soćko

I semestr, 30 godz.

2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Zajęcia będą miały charakter wykładu wprowadzającego w badania nad ikonografią sztuki chrześcijańskiej. Mają także zapoznać studentów z jedną z podstawowych, uniwersalnych metod interpretacji dzieł sztuki. Zakres poruszanej problematyki dotyczyć będzie treści zapisanych w obrazach, symboliki, konwencji i różnych wariantów przedstawieniowych poszczególnych tematów narracyjnych, dewocyjnych czy cykli przedstawieniowych (np. Narodzenie Marii, Zwiastowanie, Narodzenie Chrystusa, Pokłon trzech króli, Zaśnięcie i Wniebowzięcie Marii, Krzyż). Istotą zajęć jest ukazanie związku dawnej sztuki przedstawieniowej z problematyka religijną, światopoglądową, literacką i zmian zachodzących w ikonografii pod wpływem nowych prądów myślowych lub wybitnych dział sztuki. Zajęcia prowadzone będą w oparciu o przykłady sztuki wczesnochrześcijańskiej, średniowiecznej i nowożytnej. W ramach zajęć prezentowane będą przykłady interpretacji wybitnych dzieł sztuki opartych na analizie ikonograficznej (np. Wniebowzięcie Marii z kościoła parafialnego z Warty, tzw. „Warta II” lub „Las Meninas Diego Velázqueza).

Forma zaliczenia:

zaliczenie egzaminu pisemnego podsumowującego wiedzę przekazaną w trakcie zajęć.

Podstawowa literatura pomocnicza:

Biblia (Pismo Święte – Biblia Tysiąclecia, a także tłum. J. Wujka);

de Voragine, Złota Legenda, Wybór, tłum. J. Pleziowa, oprac. M. Plezia, Warszawa 1983;

Apokryfy Nowego Testamentu, t.1, Ewangelie apokryficzne, red. M. Strowieyski, Lublin 1986;

Owidiusz, Metamorfozy (wyd. BN Ossolineum, tłum. A. Kamieńska, S. Stabryła), Wrocław – Warszawa – Kraków 1995;

Ripa, Iconologia, tłum. I. Kania, Kraków 1998;

Leksykony i podstawowe kompendia:

R. Curtis, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, Kraków 1997;

Emblemata. Handbuch zur Sinnbildkunst des XVI und XVII Jahrhunderts, Hrsg. A. Henkel, A. Schöne, Stuttgart 1976;

Forstner, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990;

Grimal, Śłownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław 1987;

Künstle, Ikonographie der christlichen Kunst, t.1-2,Freiburg 1926-28;

Lexikon der christlichen Ikonographie (LCI), wyd. E. Kirschbaum SJ., t.1-8, Rom – Freiburg – Basel… 1968-1976;

Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych, Poznań 1989;

Reallexikon zur deutschen Kunstgeschichte, wyd. O. Schmitt i inni, Stuttgart 1937-

Réau, Iconographie de l’art chrétien, t.1-6, Paris 1955-1959

Sachs, E. Badstübner, H. Neumann, Christliche Ikonographie in Stichworten, Leipzig 1980;

Schiller, Ikonographie der christlichen Kunst, t.1-4, Gütersloh 1966-1980.

 

Pragnienie całości. Z dziejów kolekcjonerstwa europejskiego XV-XIX wieku

prof. UAM dr hab. Michał Mencfel

I semestr, 30 godz.

2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Kolekcjonerstwo i jego dzieje stały się w ostatnim ćwierćwieczu przedmiotem zainteresowania i intensywnych badań przedstawicieli różnorodnych dziedzin wiedzy, od historii sztuki, przez historię idei i historię nauki, po antropologię, psychologię i filozofię. W świetle tych badań – nad postaciami zbieraczy, przedmiotami kolekcjonerskimi, systemami ich porządkowania czy sposobami eksponowania – jawi się kolekcjonerstwo jako zjawisko bogate i barwne, a przy tym w szczególny sposób wrażliwe i reagujące na istotne z punktu widzenia danej kultury procesy społeczne, dyskusje światopoglądowe, odkrycia naukowe etc.

Celem zajęć jest przedstawienie wybranych epizodów z dziejów kolekcjonerstwa europejskiego od późnego średniowiecza po schyłek XIX w. (z akcentem na epokę nowożytną), każdorazowo z uwzględnieniem szerokiego kontekstu kulturowego. Podjęte zostaną m.in. następujące tematy: skarbce kościelne i skarbce władców świeckich epoki średniowiecza jako przestrzenie kolekcjonerskie; kolekcje włoskie XV-XVI wieku: przypadek zbiorów Medyceuszów; nowożytne gabinety osobliwości w Europie północnej; kolekcje uczonych europejskich w epoce renesansu i baroku; narodziny muzeum w XVIII i XIX wieku.

Warunki zaliczenia: obecność na zajęciach (dopuszczam możliwość dwukrotnej absencji), lektura wskazanych tekstów i udział w prowadzonych w oparciu o nie dyskusjach, uzyskanie pozytywnego wyniku na kolokwium końcowym.

Podstawowa literatura:

Philipp Blom, To Have and to Hold. An Intimate History of Collectors and Collecting, London 2002

Horst Bredekamp, Antikensehnsucht und Maschinenglauben. Die Geschichte der Kunstkammer und die Zukunft der Kunstgeschichte, Berlin 1993

Paula Findlen, Possessing Nature: Museums, Collecting, and Scientific Culture in Early Modern Italy, Berkeley 1994

Andreas Grote (red.), Macrocosmos in Micorcosmo. Die Welt in der Stube. Zur Geschichte des Sammelns 1450 bis 1800, Opladen 1994

Oliver Impey,  Arthur Macgregor (red.), The Origins of the Museums. The cabinet of curiosities in sixteenth- and seventeenth-century Europe, Oxford 1986

Patrick Mauries, Cabinets of Curiosities, London 2002

Carole Paul (ed.), The First Modern Museums of Art: The Birth of an Institution in the 18th– and Early-19th-Century Europe, Los Angeles 2012

Krzysztof Pomian, Zbieracze i osobliwości. Paryż-Wenecja XVI-XVIII wiek, przeł. Andrzej Pieńkos, Lublin 2001

Zygmunt Waźbiński, Muzeum i zbiory artystyczne epoki nowożytnej. Tom I: wiek XV i XVI, Toruń 2006

 

Historia designu
prof. UAM dr hab. Piotr Korduba

I i II semestr, 30+30 godz.

2+2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

 

Celem zajęć jest zapoznanie słuchaczy z podstawowymi tendencjami sztuki dekoracyjnej, użytkowej oraz designu europejskiego od końca XIX w. do 2 połowy XX w. pod względem ich zróżnicowania regionalnego oraz głównych kierunków omawianego czasu.

Podczas zajęć omówione zostaną główne kierunki kształtowania sztuki przedmiotów dekoracyjnych i użytkowych na przestrzeni około 100 lat poczynając od zagadnień związanych z angielskim ruchem Arts&Crafts, jego kontynentalną recepcją oraz zjawiskiem secesji. Przedmiotem kolejnych rozważań będzie znaczenie przełomu modernistycznego we wzornictwie ze szczególnym uwzględnieniem roli Bauhausu, a także znaczenia tego nurtu dla sztuki dekoracyjnej i wnętrzarstwa w Polsce międzywojennej. Następnie zajmiemy się designem i wzornictwem przemysłowym w powojennej Europie. Zajęcia te będą dotyczyły zarówno doświadczeń w krajach komunistycznych (Polska, DDR) jak i w szeroko rozumianym zachodnim świecie (design skandynawski). W trakcie opisywanych zajęć zapoznamy się z najważniejszymi teoriami i teoretykami omawianych zagadnień, najważniejszymi projektantami przedmiotów, a także samymi dziełami i niekiedy także z ich wytwórniami. Zajęcia będą miały zarówno charakter gabinetowy jak i terenowy (Muzeum Sztuk Użytkowych w Poznaniu) i są adresowane również do studentów Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu i prowadzone w ramach współpracy naszego Instytutu Historii Sztuki UAM z tą uczelnią.

Metody zaliczenia: kolokwium wizualne 

Literatura (wybrana):
The Arts & Crafts Movement in Europe & America: Design for the Modern World, red. W. Kaplan, Los Angeles 2004.

Banaś, Polski New Look. Ceramika użytkowa lat 50. i 60., Wrocław 2011.

Bochińska, Zacznij kochać dizajn: jak kolekcjonować sztukę użytkową, Warszawa 2016.

Chcemy być nowocześni. Polski design 1955-1968 z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie, red. A. Demska, A. Frąckiewicz, A. Maga, Warszawa 2011.

Crowley, National style and nation-state. Design in Poland from the vernacular revival to the international style, Manchester-New York 1992.

Droste, The Bauhaus: 1919-1933 reform and avant-garde, Hong-Kong 2006.

Huml, Polska sztuka stosowana XX wieku, Warszawa 1978.

Hübner-Wojciechowska, Przewodnik dla kolekcjonerów. Lata 60 XX wieku. Sztuka użytkowa, Warszawa 2014.

Korduba, Ludowość na sprzedaż, Warszawa 2013.

Kostrzyńska-Miłosz, Polskie meble 1918-1939. Forma-funkcja-technika, Warszawa 2005.

Między tradycją a nowoczesnością: Instytut Wzornictwa Przemysłowego w poszukiwaniu tożsamości we wzornictwie, red. I. Borowicz, Warszawa 2001.

Sparke, Design: historia wzornictwa, Warszawa 2012.

Rzeczy niepospolite. Polscy projektanci XX wieku, red. C. Frejlich, Kraków 2013.

Hans M. Wingler, Das Bauhaus, Schauberg 1975.

Wizje nowoczesności. Lata 50. i 60. – wzornictwo, estetyka, styla życia, red. A. Kiełczewska, M. Porajska-Hałka, Warszawa 2012. 

Z drugiej strony rzeczy. Polski dizajn po roku 1989, red. C. Frejlich, Kraków 2018.

 

Fotografia po konceptualizmie
dr Dorota Łuczak

II semestr, 30 godz.

2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Warunki zaliczenia: obecność na zajęciach (akceptowane dwie nieusprawiedliwione nieobecności, w przypadku nieobecności usprawiedliwionych suma nieobecności nie może przekroczyć 50 % wszystkich zajęć), przygotowanie krótkiego referatu.

Konceptualizm w sztuce był jednym ze zjawisk, za sprawą których doszło do przewartościowania medium fotograficznego w obszarze sztuki. Mowa tu zarówno o zatarciu granic pomiędzy sztuką i „fotografią artystyczną”, czy o rozmyciu podziału pomiędzy tą ostatnią i „fotografią dokumentalną”. Zmiana ta nastała nie tylko w wyniku dróg obieranych przez artystów, ale współtworzona była również przez politykę instytucji wystawienniczych, krytyków i rynku sztuki. Próba uchwycenia owej przemiany oraz propozycja uzgodnienia terminologii dotyczącej fotografii w polu sztuki rozpocznie namysł nad późniejszymi zwrotami i głównymi nurtami fotografii obecnymi na scenie artystycznej od lat siedemdziesiątych do współczesności. Analizie poddany zostanie między innymi zwrot postmodernistyczny w fotografii obejmujący zarówno praktykę artystyczną (Cindy Sherman, Sherrie Levine i in.) jak i krytykę (Douglas Crimp), z którą współcześni artyści niekiedy (i)grają (np. Aneta Grzeszykowska). Następnie, w świetle konfrontacji różnorakich interpretacji oeuvre Bernda i Hilli Becherów – jakże często odczytywanych w upraszczający sposób – przyjrzymy się ukształtowanej przez nich szkole düsseldorfskiej, a także współczesnym strategiom wyrastającym z becherowskiego doświadczenia: operowania konwencją typologii i tzw. „fotografii bezemocjonalnej”. Na przykładzie „fotografii intymnej”, fotografii porównywanej do kadrów filmowych i projektów problematyzujących status archiwów omówione zostaną zasadnicze zmiany w sposobach wykorzystania fotografii w polu sztuki. W ich kontekście – za Michaelem Friedem – zapytamy: dlaczego fotografia jako sztuka frapuje nas bardziej niż kiedykolwiek wcześniej? W ostatnim bloku zajęć podjęty zostanie problem cyfrowego przewrotu w fotografii i będącego odpowiedzią na niego – powrotu do zainteresowania materialnością. W oparciu o zróżnicowane, często binarne względem siebie komentarze teoretyczne, dyskutowane będą konsekwencje dla ontologicznej definicji fotografii, zmiana obiegu obrazów światłoczułych oraz artystyczne realizacje wyzyskujące owe przemiany.

 

Podstawy badań architektonicznych

prof. UAM dr hab. Tomasz Wujewski

II semestr, 30 godz.

2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą (warunkiem zaliczenia zajęć jest uczestnictwo w zajęciach w terenie)

Celem zajęć jest przygotowanie studentów do samodzielnego prowadzenia badań architektonicznych, czyli ustalania historii budowlanej danego obiektu, w oparciu o analizę jego struktury i  jej przemian, wraz z zasadami określania ich datowania w oparciu o tzw. kryteria niestylistyczne. Będą to w większości badania terenowe  (autopsja obiektu)+ wstępne wskazówki metodyczne przed wyjazdem. Czas i zakres zajęć w terenie będzie uzależniony od możliwości ich sfinansowania, dostępności obiektów, pogody, i.t.p. Godziny mogą być kumulowane do całodziennego wyjazdu.

W tych zajęciach mogą wziąć udział studenci, którzy wysłuchali wykładu „Z dziejów techniki budowlanej” (niekoniecznie w bieżącym roku akademickim).