Zajęcia problemowo – specjalizacyjne (II-III rok)

Ikonografia 

dr Adam Soćko

I semestr, 30 godz.

2 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Zajęcia będą miały charakter wykładu wprowadzającego w badania nad ikonografią sztuki chrześcijańskiej. Mają także zapoznać studentów z jedną z podstawowych, uniwersalnych metod interpretacji dzieł sztuki. Zakres poruszanej problematyki dotyczyć będzie treści zapisanych w obrazach, symboliki, konwencji i różnych wariantów przedstawieniowych poszczególnych tematów narracyjnych, dewocyjnych czy cykli przedstawieniowych (np. Narodzenie Marii, Zwiastowanie, Narodzenie Chrystusa, Pokłon trzech króli, Zaśnięcie i Wniebowzięcie Marii, Krzyż). Istotą zajęć jest ukazanie związku dawnej sztuki przedstawieniowej z problematyka religijną, światopoglądową, literacką i zmian zachodzących w ikonografii pod wpływem nowych prądów myślowych lub wybitnych dział sztuki. Zajęcia prowadzone będą w oparciu o przykłady sztuki wczesnochrześcijańskiej, średniowiecznej i nowożytnej. W ramach zajęć prezentowane będą przykłady interpretacji wybitnych dzieł sztuki opartych na analizie ikonograficznej (np. Wniebowzięcie Marii z kościoła parafialnego z Warty, tzw. „Warta II” lub „Las Meninas Diego Velázqueza).

Forma zaliczenia:

zaliczenie egzaminu pisemnego podsumowującego wiedzę przekazaną w trakcie zajęć.

Podstawowa literatura pomocnicza:

Biblia (Pismo Święte – Biblia Tysiąclecia, a także tłum. J. Wujka);

de Voragine, Złota Legenda, Wybór, tłum. J. Pleziowa, oprac. M. Plezia, Warszawa 1983;

Apokryfy Nowego Testamentu, t.1, Ewangelie apokryficzne, red. M. Strowieyski, Lublin 1986;

Owidiusz, Metamorfozy (wyd. BN Ossolineum, tłum. A. Kamieńska, S. Stabryła), Wrocław – Warszawa – Kraków 1995;

Ripa, Iconologia, tłum. I. Kania, Kraków 1998;

Leksykony i podstawowe kompendia:

R. Curtis, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, Kraków 1997;

Emblemata. Handbuch zur Sinnbildkunst des XVI und XVII Jahrhunderts, Hrsg. A. Henkel, A. Schöne, Stuttgart 1976;

Forstner, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990;

Grimal, Śłownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław 1987;

Künstle, Ikonographie der christlichen Kunst, t.1-2,Freiburg 1926-28;

Lexikon der christlichen Ikonographie (LCI), wyd. E. Kirschbaum SJ., t.1-8, Rom – Freiburg – Basel… 1968-1976;

Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych, Poznań 1989;

Reallexikon zur deutschen Kunstgeschichte, wyd. O. Schmitt i inni, Stuttgart 1937-

Réau, Iconographie de l’art chrétien, t.1-6, Paris 1955-1959

Sachs, E. Badstübner, H. Neumann, Christliche Ikonographie in Stichworten, Leipzig 1980;

Schiller, Ikonographie der christlichen Kunst, t.1-4, Gütersloh 1966-1980.

Główne nurty współczesnej humanistyki w historii sztuki
prof. UAM dr hab. Agata Jakubowska, dr hab. Paweł Leszkowicz, dr Magdalena Radomska, dr Filip Lipiński, dr Dorota Łuczak
I semestr, 30 godz.
2 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą Zarówno sztuka, jak i  jej interpretacja są silnie związane z  refleksją rozwijającą się w obrębie humanistyki i innych dziedzin nauki. W czasie tych zajęć chcemy przyjrzeć się temu, jakie odbicie znajdują w praktyce artystycznej, historyczno-artystycznej i kuratorskiej te idee, które są dziś intensywnie dyskutowane we współczesnej humanistyce. Nie będziemy w stanie przeanalizować wszystkich interesujących koncepcji, ale skupimy się na kilku najciekawszych i według nas najbardziej znaczących w ciągle zmieniającym się myśleniu o sztuce, ale też świecie, w którym żyjemy. Zajmiemy się więc tym, w jaki sposób w historii sztuki obecne są postkolonializm, postmarksizm, nowy materializm, posthumanizm, studia queer. Zajęcia mają charakter wykładowo-konwersatoryjny – elementy wykładowe uzupełnione są o dyskusję na temat wspólnie przeczytanych tekstów. Zaliczenie: obecność (zgodnie z  regulaminem studiów dopuszczalne są dwie nieusprawiedliwione nieobecności), lektura tekstów wskazanych przez prowadzących, kolokwium Niezbędna jest bierna znajomość języka angielskiego.

Wybrana literatura ogólna (teksty do dyskusji zostaną wskazane przez prowadzących w czasie zajęć)
• Agamben Giorgio, Nagość, tłum. K. Żaboklicki, Warszawa 2009
• „Artium Quaestiones” 2018, tom XXIX, temat numeru: „Dzieło sztuki jako rzecz”
• Badania wizualne w działaniu. Antologia tekstów, red. M. Frąckowiak, K. Olechnicki, współ. M. Krajewski, Warszawa 2011.
• Bakke Monika, Biotransfiguracje. Sztuka i estetyka posthumanizmu, Poznań 2010.
• Bhabha, Homi K., Miejsca kultury, tłum. T. Dobrogoszcz, Kraków 2010.
• Bourriaud Nicolas, Estetyka relacyjna, tłum. Ł. Białkowski, Kraków 2012
• Braidotti Rosi, Po człowieku, tłum. J. Bednarek, Agnieszka Kowalczyk, Warszawa 2014.
• Buck-Morss Sussan, Dreamworld and Catastrophe: The Passing of Mass Utopia in East and West,
Cambridge, Mass./London: MIT Press 2000
• Diarmuid Costello, Dominic Willsdon, red., The Life and Death of Images, Ithaca, Cornell University
Press, 2008.
• Hal Foster, An Archival Impulse, “October”, no.110. (Cambridge: The MIT Press, Fall 2004).
• Ghandi Leela, Teoria postkolonialna. Wprowadzenie krytyczne, tłum. J. Serwański, Poznań 2011.
• Górna Katarzyna, Sienkiewicz Karol, red., Czarna księga artystów polskich, Warszawa 2015
• Hemingway Adrew, Marxism and the history of art: From William Morris to the New Left, London
2006.
• Latour Bruno, Splatając na nowo to, co społeczne: wprowadzenie do teorii aktora-sieci, tłum.
A. Derra, K. Abriszewski, Kraków 2010.
• Lemke Thomas, Biopolityka, tłum. T. Dominiak, Warszawa 2010
• Loomba Ania Kolonializm/postkolonializm, tłum. N. Bloch, Poznań 2011
• Lord Catherine, Richard Meyer, Art and Queer Culture, New York, 2013.
• Materialność, red. K. Gutfrański, A. Hendrisk, I. Moreiry, A. Szyłak, L. Vergary, Gdańsk 2012.
• Materiality, red. P. Lange-Berndt, London 2015.
• Olsen Bjørnar, W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, tłum. B. Shallcross, Warszawa 2013.
• Rancière Jacques, Estetyka jako polityka, tłum. J. Kutyła, P. Mościcki, Warszawa 2007.
• Rzeczy i ludzie. Humanistyka wobec materialności, red. Jacek Kowalewski, Wojciech Piasek, Olsztyn 2008
• Spivak, Gayatri Chakravorty, Stategie postkolonialne, Warszawa 2011.
• Teoria wiedzy o przeszłości na tle współczesnej humanistyki, red. Ewa Domańska, Poznań 2010
• Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, red. Agnieszka Gajewska, Poznań 2012
• W stronę trzeciej kultury Koegzystencja sztuki, nauki i technologii, red. Ryszard Kluszczyński, Warszawa – Gdańska: Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2011 we współpracy z Centrum Sztuki
Współczesnej Łaźnia, 2011. [Także inne wydawnictwa powstające w ramach programu Art+Science Meeting CSW Łaźnia w Gdańsku]

Ochrona zabytków
dr Tomasz Ratajczak
I semestr, 30 godz.
2 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
Zajęcia poświęcone będą teoretycznym oraz praktycznym aspektom ochrony zabytków. W ramach zajęć zaprezentowane zostaną na tle europejskim regulacje prawne ochrony zabytków obowiązujące w Polsce, oraz historia formowania doktryn konserwatorskich. Omówiona zostanie także działalność instytucji zajmujących się ochroną zabytków w Polsce. W oparciu o wybrane przykłady przedstawione zostaną problemy związane z  rewitalizacją obiektów zabytkowych, będące przedmiotem licznych kontrowersji w środowisku konserwatorów i historyków sztuki. Przedmiotem analizy będą także szanse i zagrożenia, które w dziedzinie ochrony zabytków pojawiają się na skutek umasowienia turystyki kulturowe.

Wybrana literatura:
• P. Dettloff, Odbudowa i restauracja zabytków architektury w Polsce w latach 1918-1930, Kraków
2007,
• J. Frycz, Restauracja i konserwacja zabytków architektury w Polsce w latach 1795-1918, Warszawa
1975,
• P. Majewski, Ideologia i konserwacja. Architektura zabytkowa w Polsce w czasach socrealizmu,
Warszawa 2009,
• E. Małachowicz, Konserwacja i rewaloryzacja architektury w zespołach i krajobrazie, Wrocław 1994,
• E. Małachowicz, Ochrona środowiska kulturowego, t. 1-2, Wrocław 1982,
• B. Rymaszewski, Polska ochrona zabytków, Warszawa 2005,
• W. Frodl, Pojęcia i kryteria wartościowania zabytków, Warszawa 1966,
• M. Kurzątkowski, Mały słownik ochrony zabytków, Warszawa 1989,
• Doktryny i realizacje konserwatorskie w świetle doświadczeń krakowskich ostatnich 30 lat, red. B.
Krasnowolski, Kraków 2011,
• Zamki w ruinie – zasady postępowania konserwatorskiego, red. B. Szmygin, P. Molski, Warszawa
– Lublin 2012.
• Leksykon prawa ochrony zabytków, red. K. Zeidler, Warszawa 2010,
• kwartalnik „Ochrona Zabytków“,
• tekst Ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, dostępny w Internecie

Reprodukcja dzieła sztuki – od retoryki substytucji do środowisk immersyjnych
dr Dorota Łuczak
II semestr, 30 godz.
2 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą
Reprodukcja dzieła sztuki jest jednym z najpowszechniejszych narzędzi historyków sztuki – ilustruje analizy, pozwala na porównania, zobaczenie obiektów z różnych powodów niedostępnych (zniszczonych, zaginionych, znajdujących się w odległych geograficznie miejscach). Można zaryzykować stwierdzenie, że paradoksalnie większość dzieł sztuki znamy właśnie z reprodukcji. Reprodukcja dzieła ma jednak własną historię. Pierwsze fotografie obiektów artystycznych pojawiły się niemalże równolegle z wynalezieniem fotografii, a wypracowane wówczas schematy fotografowania konstytuowały paradygmaty medium – neutralność zapisu i wierność oryginałowi. Jednocześnie reprodukcje dzieł sztuki stały się elementem budowania i dystrybuowania wiedzy, który później został zaprzęgnięty w system archiwum. W 1936 roku Walter Benjamin zwracał uwagę na kulturową zmianę w statusie dzieła sztuki, która została spowodowana rozpowszechnieniem mechanicznej reprodukcji. Współczesne projekty wirtualnych spacerów po największych muzeach na świecie oraz wystawy oparte na tworzeniu immersyjnych środowisk, w których percypowane jest dzieło wyznaczają kolejny zwrot w historii statusu reprodukcji. W trakcie zajęć dzieje reprodukcji dzieła sztuki poddane zostaną krytycznej analizie, zogniskowanej wokół następujących tematów:

1. Naukowe konwencje reprodukcji dzieła sztuki – od Williama Foxa Talbota do wydawnictwa Könemann
2. Funkcja reprodukcji w pracy historyka sztuki – polityka archiwalna i nowe projekty
historii sztuki
3. Oko zapośredniczone – fotograficzna, filmowa i wirtualna percepcja dzieła sztuki
4. Dziedzictwo utracone i cyfrowe zasoby
5. Reprodukcja dzieła sztuki a sztuka awangardy
6. Od retoryki substytucji do foto-obiektów – fotografie obiektów rzeźbiarskich
7. Reprodukcje dzieł sztuki jako materia w sztuce współczesnej
8. Immersyjna percepcja sztuki we współczesnym wystawiennictwie

Historia sztuki i film
dr Filip Lipiński
II semestr, 30 godz.
2 pkt. ECTS
Forma zaliczenia: zaliczenie z notą Zajęcia będą miały formę wykładu z elementami konwersatoryjnymi i koncentrować się będą na interdyscyplinarnym i intermedialnym przenikaniu się historii sztuki i filmu oraz studiów nad filmem w XX i XXI wieku. Dotyczyć będą rozmaitych relacji – teoretycznych i artystycznych – pomiędzy sztuką a filmem a także wpływu pojawienia się ruchomego obrazu i refleksji nad jego specyfiką na oblicze historii sztuki jako dyscypliny naukowej. Będziemy analizować koncepcje teoretyczne i praktyki artystyczne, które stanowią symptom pogłębiającej się w XX wieku obecności filmu oraz związanych z nim mediów, technologii, aparatów widzenia i reprezentacji. Wybrane zagadnienia obejmować będą wczesne reakcje historyków sztuki/estetyków/intelektualistów na kino, alternatywne sposoby spojrzenia na sztukę okiem kamery filmowej, np. zjawisko filmu o sztuce jako alternatywne „pisanie” historii sztuki, modernistyczne i  postmodernistyczne praktyki artystyczne wykorzystujące medium filmu, refleksję teoretyczną z dziedziny filmoznawstwa zaszczepioną na gruncie historii sztuki, przemiany w wystawiennictwie spowodowane użyciem filmowego medium przez artystów, itp. Forma zaliczenia: krótka wypowiedź pisemna / test na temat zagadnień omawianych na zajęciach. 

Wybrana literatura ogólna:
• F. Albera, Etudes cinématographiques et histoire de l’art”, „Perspective” 3, 2006, s. 433-460.
• M. Bal, Thinking in Film. The Politics of Video Art Installation According to Eija-Liisa Ahtila, London
2013.
• F. Bovier, A. Mey (red.), Exhibiting the Moving Image, Lausanne 2015.
• D. Campany (red.), The Cinematic, London-Cambridge, MA 2007
• A. Dalle Vacche, Cinema and Painting. On How Art is Used in Film, Austin 1995.
• A. Dalle Vacche (red.), The Visual Turn. Classical Film Theory and History of Art, New Brunswick-
-London 2003.
• A. Dalle Vacche, Film, Art, New Media: Museum Without Walls?, New York 2012.
• A. Dalle Vacche, Cinema and Art History. Film Has Two Eyes, w: M. Renov, J. Donald (red.). The
Sage Handbook of Film Studies, London 2006, 180-198.
• C. Elwes, Installation and the Moving Image, New York 2015.
• A. Hollander, Moving Pictures, New York 1989.
• S. Jacobs, Framing Pictures. Film and the Visual Arts, Edinburgh 2011.
• F. Lipiński, Historia sztuki wobec kina i studiów nad filmem, w: J. Jarzewicz, J. Pazder, T. J. Żuchowski (red.) Historia sztuki dziś, Poznań 2011.
• P.-A. Michaud, (red.), The Movement of Images, (katalog wystawy) Paris 2006.
• Ł. Ronduda, J. Majmurek, Kino-sztuka. Zwrot kinematograficzny w polskiej sztuce współczesnej,
Warszawa 2015.
• L. M. Sager Eidt. Writing and Filming the Painting. Ekphrasis in Literature and Film, Amsterdam
and New York 2008.
• M. Scotini (red.), Carlo Ludovico Ragghianti and the Cinematic Nature of Vision, London 2000.