Zajęcia obowiązkowe

Metodologia (I rok)

prof. UAM dr hab. Stanisław Czekalski

II semestr, 60h

4 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą.

Zajęcia te stanowią istotne dopełnienie wykładu ze Wstępu do historii sztuki, prowadzonego na pierwszym roku studiów licencjackich. Mają na celu rekapitulację, rozwinięcie i poszerzenie zagadnień metodologicznych, których rudymenty zostały wówczas zarysowane, przemyślenie stosowanych w historii sztuki metod kontekstowej interpretacji dzieł i analizy uwarunkowań recepcji obrazów, jak również rozbudowę zaplecza teoretycznego współczesnych badań nad wizualnością. W zamierzeniu powinny one także służyć refleksji nad różnymi sposobami budowania analitycznego i interpretacyjnego dyskursu na temat sztuki i jej osadzenia w historii, refleksji mającej zasadnicze znaczenie wówczas, kiedy przychodzi zająć własne stanowisko badawcze w pracach seminaryjnych i magisterskich. Formuła zajęć łączy w sobie elementy konwersatorium i wykładu porządkującego dyskutowaną problematykę, którą wyznacza analiza szeregu ważnych z metodologicznego punktu widzenia tekstów.

Warunki zaliczenia: 1 – obecność i aktywne uczestnictwo w zajęciach (dopuszczalne najwyżej cztery nieobecności w semestrze bez względu na przyczynę, usprawiedliwienie absencji ponad ten limit możliwe tylko w szczególnych przypadkach, pod warunkiem uprzedniego porozumienia z prowadzącym); 2 – terminowe przygotowanie, zadowalające opanowanie i poprawne omówienie na zajęciach przydzielonych tekstów (w większości anglojęzycznych); 3 – pozytywny wynik kolokwium zaliczeniowego.

Literatura:

– J. Derrida, Restytucje, rozdział książki Prawda w malarstwie, Gdańsk 2003
– C. Ginzburg, Tropy. Korzenie paradygmatu poszlakowego, „Zagadnienia Filozoficzne w Nauce”, 2006, t. 39
– W. Fraenger, Tysiącletnie królestwo. Zarys interpretacji, w: idem, Bosch, Warszawa 2010
– M. Dvorak, Durer’s Apocalypse, w: idem, The History of Art as the History of Ideas, London 1984
– E. Panofsky, Trzy ryciny Albrechta Durera: „Rycerz, śmierć i diabeł”…, w: idem, Studia z historii sztuki, Warszawa 1971
– J. Białostocki, Durer i reformacja, w: idem, Symbole i obrazy w świecie sztuki, Warszawa 1982
– D. Price, Albrecht Durer’s Representations of Faith: The Church, Lay Devotion and Veneration in the”Apocalypse” (1498), „Zeitschrift für Kunstgeschichte”, 57. Bd., H. 4 (1994)
– J. Sumpel,
Durer and Death: on the iconography of „Knight, Death and the devil”, „Simiolus: Netherlands Quarterly for the History of Art”, Vol. 34, No. 2 (2009/2010)
– E. H. Gombrich,
The Evidence of Images, w: Interpretation: Theory and Practice, ed. Ch. S. Singleton, Baltimore 1969
– H. White,
Tekst historiograficzny jako artefakt literacki, w: idem, Poetyka pisarstwa historycznego, Kraków 2010
– S. Fish,
Co czyni interpretację możliwą do przyjęcia?; Dowodzenie vs. perswazja: dwa modele krytycznej działalności, w: idem, Interpretacja, retoryka, polityka, Kraków 2002
– C. Gilbert,
On Subject and Not-Subject in Italian Renaissance Pictures, „The Art Bulletin”, Vol. 34, No. 3 (Sep., 1952)
– C. Gilbert,
Piero della Francesca’s Flagellation: The Figures in the Foreground, „The Art Bulletin”, Vol. 53, No. 1 (Mar., 1971)
– M. Lavin,
Piero della Francesca’s Flagellation: The Triumph of Christian Glory, „The Art Bulletin”, Vol. 50, No. 4 (Dec., 1968)
– L. Borgo,
New Questions for Piero’s ‚Flagellation’, „The Burlington Magazine”, Vol. 121, No. 918 (Sep., 1979)
– J. Hoffman,
Piero della Francesca’s „Flagellation”. A Reading from Jewish History, „Zeitschrift für Kunstgeschichte”, 44. Bd., H. 4 (1981)
– M. Meiss,
„Ovum Struthionis”: Symbol and Allusion in Piero della Francesca’s Montefeltro Altarpiece, w: idem, The Painter’s Choice: Problems in the Interpretation of Renaissance Art, New York 1976
– I. Ragusa,
The Egg Reopened, „The Art Bulletin”, Vol. 53, No. 4 (Dec., 1971)
– C. Gilbert,
„The Egg Reopened” Again, „The Art Bulletin”, Vol. 56, No. 2, Medieval Issue (Jun., 1974)
– D. Carrier,
Piero della Francesca and His Interpreters: Is There Progress in Art History?, „History and Theory”, Vol. 26, No. 2 (May, 1987)
– D. Carrier,
Erwin Panofsky, Leo Steinberg, David Carrier: The Problem of Objectivity in Art Historical Interpretation, „The Journal of Aesthetics and Art Criticism”, Vol. 47, No. 4 (Autumn, 1989)
– D. Carrier,
Originality and Repetition in Poussin’s Scholarship, w: idem, Poussin’s Paintings: A Study in Art-Historical Methodology, London 1993
– E. H. Gombrich,
„Orion” Poussina, w: idem, Pisma o sztuce i kulturze, Kraków 2011
– D. Carrier,
Blindness and the Representation of Desire, w: idem, Poussin’s Paintings
– N. Bryson,
Art in Context, w: Studies in Historical Change, ed. R. Cohen, Charlottesville 1992
– M. Baxandall,
Piero della Francesca’s „The Resurrection of Christ”, w: idem, Words for Pictures, New Haven 2003
– M. Fried,
Absorption and Theatricality: Painting and Beholder in the Age of Diderot, Chicago 1980
– M. Fried,
Painter into Painting: On Courbet’s „After Dinner at Ornans” and „Stonebreakers”, „Critical Inquiry”, Vol. 8, No. 4 (Summer, 1982)
– M. Fried,
Thoughts on Caravaggio, „Critical Inquiry”, Vol. 24, No. 1 (Autumn, 1997)
– N. Bryson,
Tradition and its discontents; David and the problem of inheritance, w: idem, Tradition and Desire: From David to Delacroix, Cambridge 1984
– D. Preziosi,
Rethinking Art History: Meditations on a Coy Science, New Haven 1989
– J. Lacan,
Anamorfoza i spojrzenie; T. McGowan, Spojrzenie u Lacana, w: Antropologia kultury wizualnej. Zagadnienia i wybór tekstów, Warszawa 2012
– K. Silverman,
The Threshold of the Visible World, New York 1996
– R. Barthes,
Światło obrazu. Uwagi o fotografii, Warszawa 1996
– N. Bryson,
Spojrzenie w rozszerzonym polu, „Artium Quaestiones” XIX, 2008
– K. Moxey,
The Practice of Theory: Poststucturalism, Cultural Politics, and Art History, New York 1994
– H. Foster,
Powrót Realnego, w: idem, Powrót Realnego. Awangarda u schyłku XX wieku, Kraków 2010
– R. Barthes,
Od dzieła do tekstu, „Teksty Drugie”, 1998, nr 6
– R. Barthes,
Teoria tekstu, w: Współczesna teoria badań literackich za granicą, T. IV, cz. 2, Kraków 1996
– N. Bryson,
The Gaze and the Glance, w: idem, Vision and Painting: The Logic of the Gaze, New Haven 1983
– M. Bal,
Dispersing the Gaze: Focalization, w: eadem, Looking In: The Art of Viewing, Amsterdam 2001
– M. Bal,
Reading the Gaze: The Construction of Gender in „Rembrandt”, w: Vision and Textuality, ed. S. Melville, B. Readings, Durham 1995
– M. Bal,
Reading „Rembrandt”: Beyond the Word-Image Opposition, Cambridge 1991
– M. Bal,
Rozsiewanie obrazu. Opowieść Vermeera, w: Almanach antropologiczny. Communicare. Słowo/ obraz, Warszawa 2010
– M. Bal,
The Genius of Rome: putting things together, „Journal of Visual Culture”, Vol. 1, No 1 (2002)
– M. Bal,
Rama; Intencja, w: eadem, Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych. Krótki przewodnik, Warszawa 2012
– M. Bal, Wizualny esencjalizm i przedmiot kultury wizualnej, „Artium Quaestiones” XVII, 2006
– G. Didi-Huberman, Historia sztuki w granicach swojej praktyki; Dodatek. Pytanie o szczegół, pytanie o połać, w: idem, Przed obrazem. Pytanie o cele historii sztuki, Gdańsk 2011

– G. Didi-Huberman, Before the Image, Before Time: The Sovereignty of Anachronism, w: Compelling Visuality: The Work of Art in and out of History, ed. C. Farago, R.Zwijnenberg, Minneapolis 2003
– G. Pollock,
Van Gogh and the Poor Slaves: Images of Rural Labour as Modern Art, „Art History”, Vol. 11, No. 3, September 1988
– G. Pollock,
The Gaze and the Look: Women with Binoculars – A Question of Difference, w: Dealing with Degas: Representations of Women and the Politics of Vision, ed. R. Kendall, G. Pollock, London 1992
– N. Bryson,
Gericault and „Masculinity”, w: Visual Culture: Images and Interpretations, ed. N. Bryson, M. A. Holly, K. Moxey, Hanover 1994
– N. Bryson,
Rhopography, w: idem, Looking at the Overlooked. Four Essays on Still Life Painting, London 1990

Sylabus

Współczesna kultura wizualna (I rok)

prof. UAM dr hab. Mariusz Bryl

II semestr, 60h

4 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: zaliczenie z notą

Zajęcia poświęcone są szeroko rozumianej problematyce współczesnej kultury wizualnej. Omówione zostaną różnorodne koncepcje badań kultury wizualnej w ramach tzw. Visual Culture Studies i Bildwissenschaft. Przedstawiony zostanie proces wyłaniania się dyskursu na temat kultury wizualnej z wcześniejszych dyskursów na temat kultury masowej. Stematyzowane zostaną różnorodne konceptualizacje wizualności – od psychologii percepcji, neurofizjologii widzenia, psychoanalizy przez semiotykę do antropologii. Przedmiotem refleksji będzie także światopoglądowy wymiar współczesnej kultury wizualnej. Zajęcia prowadzone będą w systemie konwersatoryjnym. Z poniżej podanej literatury wybrane zostaną teksty, które staną się przedmiotem dyskusji na zajęciach.

Warunkiem zaliczenia zajęć, oprócz systematycznego, aktywnego uczestnictwa (w tym przygotowania prezentacji) będzie kolokwium końcowe.

Literatura:

– Jose Ortega y Gasset, Bunt mas (1929), Warszawa 2004

– Dwight Macdonald, Teoria kultury masowej, w: (red.) Czesław Miłosz, Kultura masowa, Kraków 2002, s. 14-36

– Marshall McLuhan, Amerykańska reklama; Mechaniczna panna młoda, w: tenże, Wybór tekstów, Poznań 2001, s. 24-35; s. 36-56

– Roland Barthes, Mitologie, Warszawa 2000

– Umberto Eco, Komunikat reklamowy, w: tenże, Pejzaż semiotyczny, Warszawa 1972

– Jean Baudrillard, Reklama absolutna, w: tenże, Symulakry i symulacja, Warszawa 2005, s. 111-120

– Aldous Huxley, Nowy wspaniały świat (wiele wydań, najnowsze: 2008)

– August Bullock, Głodny? Zjedz popcorn! Historia perswazji podprogowej; Mama i ja to jedno. Naukowe podstawy sekretnego chwytu reklamowego, w: tenże, Reklama podprogowa. Jak niepostrzeżenie wniknąć w umysł odbiorcy, Gliwice 2008, s. 6-16, s. 17-108

– Neil Postman, Świat zabawy w chowanego; Uczenie jako zabawa; Huxleyowskie ostrzeżenie, w: tenże, Zabawić się na śmierć. Dyskurs publiczny w epoce show-buisnessu, Warszawa 2002, s. 101-122; s. 202-218; s. 219-229

– Giovanni Sartori, Homo videns. Telewizja i postmyślenie, Warszawa 2007

– Derrick de Kreckhove, Techno-psychologia; Inteligencja zbiorowa, w: tenże, Powłoka kultury. Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistości, Warszawa 2001, s. 21-25; 177-210

– Henry Jenkins, „Adoracja przy ołtarzu konwergencji”: nowy paradygmat myślenia o przemianie mediów, w: tenże, Kultura konwergencji. – Zderzenie starych i nowych mediów, Warszawa 2007, s. 7-28

– Henry Jenkins, Spojlowanie programu Robinsonowie: anatomia wspólnoty wiedzy, w: tenże, Kultura konwergencji. Zderzenie starych i nowych mediów, Warszawa 2007,s. 29-59

– Lev Manovich, Czym są nowe media?; Interfejs; Operacje, w: tenże, Język nowych mediów, Warszawa 2006, s. 81-135, 139-201, 205-277

– Anne Friedberg, Komputerowy ekran i jego „okno”, w: taże, Wirtualne okno. Od Albertiego do Microsoftu, Warszawa 2012, s. 393-431

– Lambert Wiesing, Wirtualna rzeczywistość i upodobnienie obrazu do wyobraźni, w: tenże, Sztuczna obecność. Studia z filozofii obrazu, Warszawa 2012, s. 123-142

– Wojciech Chyła, O mediach realizujących utopię pedagogiczną i o mediach realizujących utopię eugeniczną; o dwóch antropotechnikach – humanistycznej i posthumanistycznej, w: tenże: Media jako biotechnosystem. Zarys filozofii mediów, Poznań 2008, s. 7-44

– David Freedberg, Wizerunki, które podniecają, w: tenże, Potęga wizerunków. Studia z historii i teorii oddziaływania, Kraków 2005, s.322-350; – David Freedberg, Zmysły i cenzura, w: tenże, Potęga wizerunków. Studia z historii i teorii oddziaływania, Kraków 2005, s. 351-383

– Linda Williams, Posłowie, w: taże, Hard core. Władza, przyjemność i „szaleństwo widzialności”, Gdańsk, 2010, s. 301-339 (354-361)

– Kendall L. Walton, Przezroczyste obrazy: o naturze realizmu fotograficznego, w: (red.) S. Walden, Fotografia i filozofia. Szkice o pędzlu natury, Kraków 2013, s. 23-62

– Georges Didi-Huberman, Obrazy mimo wszystko, w: tenże, Obrazy mimo wszystko, Kraków 2008, s. 7-62

– Hans Belting, Medium-obraz-ciało. Wprowadzenie do tematu; Miejsce obrazów II. Próba antropologiczna, w: tenże, Antropologia obrazu, Kraków 2007, s. 11-69, 70-109

– Horst Bredekamp, Media obrazowe, „Artium Quaestiones” XV, Poznań 2004, s. 209-226

– W.J.T. Mitchell, Pokazując widzenie: krytyka kultury wizualnej, „Artium Quaestiones” XVII, Poznań 2006, s. 273-294

Sylabus

Historia doktryn artystycznych (I rok)

dr hab. Łukasz Kiepuszewski, dr Michał Haake

II semestr, moduł 90h: 60h wykładu i 30h konwersatorium

8 pkt. ECTS

Forma zaliczenia: egzamin

Celem zajęć jest zdobycie umiejętności swobodnego posługiwania się pojęciami estetyki i teorii sztuki na płaszczyźnie historycznej. Przedmiotem wykładów i konwersatoriów są m.in. koncepcje mimesis i iluzji obrazowej, formy ikonoklazmu od średniowiecza do nowoczesności, dzieje pojęć teoretycznych (np. disegno, nieskończoność, malowniczość, wzniosłość, stimmung, symbol i allegoria) i idei estetycznych dotyczących procesu twórczego, materii sztuki, wyobraźni, non-finito od starożytności po współczesność, przedstawień ciała, dzieje akademii artystycznych, autorefleksja artystyczna i wizualne formy manifestacji teorii sztuki.

Literatura podstawowa: 

– W. Tatarkiewicz, Historia estetyki, t. 1-3, Warszawa 2009 (i wcześniejsze)
– W. Tatarkiewicz, Dzieje sześciu pojęć, Warszawa 2011 (i wcześniejsze)
– Wybór tekstów źródłowych z serii Historia doktryn artystycznych, J. Białostocki (red), t. 1-3 (kilka wydań od 1988)
Do konwersatoriów literatura podawana jest na bieżąco.

Egzamin ma charakter ustny. Jest to egzamin z literatury oraz wykładu. Zdający otrzymuje na wstępie cztery krótkie pytania testowe – szczegółowe i dwa pytania zasadnicze – problemowe.

Sylabus

Studia z historii sztuki są poświęcone jej dziejom od czasów starożytnych do dnia dzisiejszego na obszarze Europy, basenu Morza Śródziemnego w przypadku sztuki starożytnej oraz terytorium Stanów Zjednoczonych w odniesieniu do sztuki nowoczesnej. Obejmują różnorakie obiekty architektury, urbanistyki, rzeźby, malarstwa, grafiki, rzemiosła artystycznego oraz nowych mediów, oferując tak zróżnicowaną tematykę, jak i wielość perspektyw, w jakich można rozpatrywać dzieła sztuki.