Cień modernizmu

Książka jest efektem refleksji nad związkami nowoczesności, sztuki, polityki i socjologicznych przemian. Inspiracje płynące ze strony krytyków oświecenia, obserwacje wtórnych procesów mitologizacyjnych zarówno w obszarze ideologicznym, jak historii sztuki odsłaniają wiele aspektów wspomnianych związków pozostających dotąd raczej w cieniu historyczno-artystycznej refleksji. Ta perspektywa postrzegania nowoczesności pozwala umieścić modernizm w całym zespole ideologii regeneracyjnych aktywizowanych zwłaszcza w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku, których celem było odnowienie nowoczesnego świata w sensie fizycznym, duchowym, moralnym – najczęściej opierając się na racjonalistycznie motywowanych społecznych utopiach, które jednak bazowały, wbrew deklaracjom, na przedmiotowym traktowaniu człowieka. Ten sposób widzenia modernizmu pozwala wyświetlić wypierane niekiedy na margines jego związki z totalitarnymi ideologiami XX w. nie jako paradoksalne odstępstwa od modernistycznej logiki, ale jako jej konsekwentne następstwa. Książka pokazuje funkcjonowanie modernistycznego cienia w artystycznej praktyce architektów oraz urbanistów polskich i rosyjskich, polskich artystów lat 60. i filmowców z kręgu Polskiej Szkoły Filmowej.

10.08.2022

Obrazy mocne – obrazy słabe. Studia z teorii i historii badań nad sztuką

Monografia jest zbiorem artykułów polskich historyków sztuki, poświęconych różnym sposobom rozumienia potencjału dzieł i form wizualności. Studia obejmują szeroki materiał historyczny (od nowożytności do współczesności), stwarzając możliwość dokonania istotnych rozróżnień w rozległej sferze obrazów – niezależnie od tego przy pomocy jakich mediów zostały one wygenerowane. Potencjał obrazów jest tu też rozważany jako ich zdolność do narzucenia przekonań i utrwalania przeświadczeń i w tym kontekście istotna jest kwestia sprzężenia zwrotnego między praktykami społecznymi obejmującymi sprawowanie kulturowego autorytetu a technikami obrazowymi. Przedmiotem analizy są również zagadnienia bezpośredniej relacji między obrazem a jego odbiorcami oraz refleksja nad dyskursem językowym o mocy lub słabości obiektów wizualnych.

11.08.2022

Kościół Bożego Ciała w Poznaniu

Kolejna monografia z serii „Zabytki Poznania”, tym razem poświęcona kościołowi Bożego Ciała, którego historia zaczęła się od cudu eucharystycznego z końca XIV w. Książka przedstawia dzieje poznańskiego sanktuarium od czasów świetności w XV i XVI w. po lata współczesne. Autor –Tomasz Ratajczak – szczegółowo omawia legendę o trzech hostiach, która wiąże się z powstaniem kościoła i klasztoru Karmelitów Trzewiczkowych. Dużo miejsca poświęca na analizę architektury świątyni i opis zabytkowych elementów jej wyposażenia. Całość bogato ilustrują współczesne fotografie Piotra Skórnickiego i ikonografia historyczna.

11.08.2022

Foto-oko. Wizja fotograficzna wobec okularocentryzmu w sztuce I połowy XX wieku

Fotografia jest wynalazkiem świata zachodniego, w którym oko (metaforyczne) od wieków zajmowało w procesach poznawczych wyjątkowe miejsce wśród zmysłów. Na fundamencie okularocentryzmu fotografia stała się uprzywilejowanym narzędziem władzy i rozmaitych aparatów ideologicznych. Dorota Łuczak przypatruje się relacji pomiędzy fotografią i wzrokocentryzmem, wskazując jednak na redukcjonistyczny charakter prostego sprowadzania fotografii do funkcji biernego instrumentu. W interpretacjach obrazów światłoczułych powstających w kręgach artystycznych w drugiej, trzeciej i czwartej dekadzie XX wieku badaczka ukazuje różnorodność realizowanych w fotografii modeli epistemologicznych i antropologicznych, w tym także o charakterze antywzrokocentrycznym. Wprowadzona przez autorkę kategoria wizji fotograficznej staje się modus operandi otwierającym nową perspektywę badawczą, bliską antropologii obrazu, w której przedmiotem analizy jest zarówno obraz, jak i proces percepcji widza.

Nieczęsto spotyka się teksty naukowe tak głęboko drążące specyfikę fotografii, a przy tym zakreślające tak szeroki horyzont problemowy i tak gruntownie rewidujące zastane przekonania.
prof. UAM dr hab. Stanisław Czekalski

Można zauważyć, że opcja zakładająca „rewizję krytyki”, która (upraszczając) czyniła z fotografii narzędzie opresji, umacniania władzy etc. bliska jest dzisiejszym tendencjom „humanistyki afirmatywnej”, dla której punktem wyjścia jest przełamanie właściwej postmodernizmowi negatywności.
prof. dr hab. Maria Poprzęcka

11.08.2022

Meble Kowalskich. Ludzie i rzeczy

W tej książce znajdziecie Państwo opowieść, dokumenty, fotografie, echa mediów i sztuki, wreszcie rodzinne wspomnienia: o meblach nowoczesnych i stylowych, o środowisku artystów, o Poznaniu i o Kresach, bo Kowalscy to przecież rodzina wielkopolsko-kresowa.

MEBLE KOWALSKICH, wybitne osiągnięcie polskiego designu lat sześćdziesiątych, towarzyszyły milionom Polaków przez ponad trzy dekady. Wielu wciąż o nich pamięta. Jednak pokutuje przekonanie, że w popularnej nazwie chodziło o„ meble dla każdego”, bo przecież przysłowiowy „Kowalski” – to „każdy”. Tymczasem te Meble Kowalskich to rzeczywiście dzieło małżeństwa Kowalskich: Bogusławy i Czesława, poznańskich architektów wnętrz, którzy w 1962 roku wygrali konkurs na projekt mebli do małych mieszkań. Po pierwszym sukcesie przyszły następne, przynosząc warianty pierwotnego projektu, potem zaś liczne meblościanki lat 70, tworzone już w odmiennej estetyce. Jednak Kowalscy tworzyli też meble stylowe, a także aranżacje wnętrz (m. in. popularnych „gościńców wielkopolskich”), poza tym działając aktywnie winnych dziedzinach sztuk plastycznych, jak scenografia czy i malarstwo.

Bogusława i Czesław Kowalscy – twórcy popularnych Mebli Kowalskich, architekci wnętrz – żyli w barwnym środowisku poznańskich artystów plastyków. Dzieje ich sukcesów zawodowych przeplatały się z przeżyciami pokolenia, które niosło w sobie pamięć lat wojennych i stalinowskich, aby w wieku dojrzałym być świadkiem kolejnych „odwilży”, wreszcie uczestniczyć w rewolucji „Solidarności” i w ustrojowej transformacji.

Czesław (1930-2006) pochodził znad Niemna, ze zubożałej drobnoszlacheckiej rodziny. Bogusława urodziła się w wielkopolskim domu przedwojennego polityka. Spotkali się na studiach w poznańskiej Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych (PWSSP, dziś Uniwersytet Artystyczny). Zadebiutowali w dziedzinie teatralnej scenografii, ale powodzenie popularnych segmentów – zwycięstwo w konkursie na meble do małych mieszkań w 1962 roku – na stałe związało ich z meblarstwem. Czesław został profesorem na PWSSP, Bogusława kierownikiem artystycznym cepeliowskiej spółdzielni, produkującej meble stylowe.

11.08.2022

Architektura średniowieczna Pomorza Zachodniego

Publikacja jest próbą zarysowania w miarę wielostronnego obrazu średniowiecznej architektury Pomorza Zachodniego, jej głównych nurtów i problemów. Choć obszar ten obfituje w dzieła architektury średniowiecznej – niejednokrotnie wybitnej jakości i skali – brak było dotychczas syntetycznego opracowania na ten temat. Zakres chronologiczny obejmuje okres od pojawienia się architektury murowanej na przełomie XII i XIII w. do początku XVI w. Omawiany tutaj obszar  rysuje się jako swoisty region artystyczny o charakterystycznych odrębnościach, jednak z drugiej strony jest on częścią wielkiego regionu nadbałtyckiego. Krajobraz kulturowy tego terytorium zachował w znacznym stopniu do dziś cechy ukształtowane w średniowieczu: miasta o regularnej siatce ulic, zwykle niewielkie, z dominującą bryłą kościoła w centrum, rozrzucone są wśród rozległych pól, lasów i jezior. W poszczególnych częściach książki przedstawiony został historyczny i topograficzny kontekst, uwarunkowania techniczne i materiałowe, rozwój typów przestrzennych i przemiany stylowe. W architekturze odzwierciedlały się przemiany społeczne – od stosunkowo później chrystianizacji, przez burzliwy rozwój w XIII wieku, konsolidację w XIV wieku, szczyt rozwoju na przełomie XIV i XV wieku, po schyłek w początku XVI wieku. Szczególną uwagę poświęcono analizie i interpretacji dzieł najwybitniejszych, wyznaczających kierunki rozwoju lub najbardziej reprezentatywnych, gdyż wśród setek powstałych w tym czasie budowli znajdują się niewątpliwe arcydzieła – z katedrą w Kamieniu Pomorskim, opactwem w Kołbaczu, kościołami farnymi Stargardu i Szczecina na czele. Ich znaczenie wykracza daleko poza kontekst regionalny, są one pomnikami architektury w skali europejskiej.

11.08.2022

Kościoły romańskie w Polsce

Album Kościoły romańskie w Polsce to obszerny materiał ilustracyjny, ukazujący bogactwo architektoniczne wybranych zabytków Wielkopolski, Małopolski, Śląska, Mazowsza oraz Pomorza. Stanowi wybór obiektów sakralnych, powstałych w okresie od X do XIII w., wzniesionych w technice murowanej, z kamienia lub cegły. Obiekty te stanowią dziedzictwo kultury, które ciągle jest zbyt mało znane i cenione.

Piękno budowli romańskich jest ascetyczne, ukryte pod surową powierzchownością. Odkrycie i zrozumienie piękna tych budowli, wymaga od odbiorcy odpowiedniego skupienia, kontemplacji, znajomości historii. Służyć temu mają w równym stopniu ilustracje oraz tekst zamieszczony w albumie. Intencją autorów: tekstu - prof. Jarosława Jarzewicza oraz fotografii - Jerzego Andrzejewskiego było „powiązanie obrazu i słowa, aby mogły wzajemnie się wspierać i wzmacniać na tyle, by wywołać niedosyt i potrzebę poszerzenia wiedzy w tym zakresie”.

W pierwszej części albumu zawarto wprowadzenie, objaśniające zasadnicze terminy oraz aspekty chronologii i specyfiki stylu i epoki. W kolejnych rozdziałach omówione zostały poszczególne obiekty, pogrupowane w ramach głównych historycznych dzielnic (Wielkopolski i Mazowsza, Małopolski, Śląska, Pomorza),poprzedzone krótkimi charakterystykami tych regionów. Kolejną stanowi bibliografia zamieszczona na końcu publikacji.

11.08.2022

Utracone arcydzieło. Losy obrazu „Targ na jarzyny” Józefa Pankiewicza

W Muzeum Narodowym w Poznaniu znajduje się obraz „Targ na jarzyny”, który uchodzi za dzieło Józefa Pankiewicza, powstałe w 1888 r. Istnieje jednak stara fotografia, która przedstawia oryginalny „Targ na jarzyny” i znacznie różni się od wspomnianego obrazu ze zbiorów poznańskich. Książka jest próbą ustalenia, czy obraz z muzeum poznańskiego jest przemalowanym oryginałem, czy może jednak repliką bądź kopią, a nawet falsyfikatem. Dzieje obrazu stworzonego przez Pankiewicza oraz losy płótna ze zbiorów poznańskich nie pozwalają stwierdzić, że mamy do czynienia z tym samym dziełem. Analiza technologiczna obrazu z MNP z użyciem fotografii wykonanych w promieniach IR oraz UV, a także sposób ukształtowania figur i przedmiotów także tej identyczności nie pozwalają uznać. Poważne wątpliwości nasuwa sygnatura widoczna na obrazie poznańskim. Do Muzeum Narodowego w Poznaniu obraz został nabyty w 1948 r. w okolicznościach co najmniej zagadkowych. W konsekwencji przedstawiono tezę, że obraz ten nie został stworzony przez Pankiewicza i jest jednym z wielu dzieł tego artysty sfałszowanych przed, w trakcie lub tuż po zakończeniu II wojny światowej. Udzielona została także odpowiedź na pytanie, dlaczego tak słaby obraz został uznany i przez lata uchodził za dzieło Pankiewicza?

11.08.2022

Poskromienie materii. Nowożytne zmagania z marmurem kararyjskim. Michał Anioł, Bernini, Canova

Monografia poświęcona tematyce rzeźby w marmurze kararyjskim, najbardziej znanym kamieniu rzeźbiarskim, wykorzystywanym w sztuce od ponad 2000 lat. Autor opisuje właściwości marmurów używanych od antyku, omawiając techniki pracy od XV do XIX wieku, wprowadza czytelnika do fascynującego świata rzeźbiarzy, organizacji ich warsztatu pracy, przybliża proces twórczy. Poddając wnikliwym analizom trzy słynne rzeźby geniuszy dłuta: "Pieta Rondanini" Michała Anioła, "Błogosławiona Ludwika Albertoni" Gianlorenza Berniniego oraz "Paolina Borghese jako Wenus zwycięska" Antonia Canovy - odsłania przed czytelnikiem niezwykłe wydarzenia wiążące się z powstaniem tych arcydzieł. Wyjątkowa, nie tylko na gruncie polskim, książka adresowana nie tylko do specjalistów zajmujących się rzeźbą, ale także miłośników przeszłości.

8.08.2022

Figuralizm Aleksandra Gierymskiego

Książka poddaje wszechstronnej interpretacji twórczość jednego z najwybitniejszych malarzy polskich – Aleksandra Gierymskiego, koncentrując się na jego obrazach z motywem postaci ludzkiej, w tym bardzo znanych, jak „Święto Trąbek” i „Trumna chłopska”. Dzieła autora są omówione w perspektywie dotąd w badaniach pomijanej, którą otwierają prace wykonane w okresie studiów, w szczególności „Kupiec wenecki”. Wybierając za temat dzieła konwersje Shylocka, Gierymski podjął skomplikowaną problematykę relacji judaizmu i chrześcijaństwa oraz stosunków polsko-żydowskich w XIX stuleciu. Wspomnianej tematyce poświęcił także wiele późniejszych prac. Dla jej wyrażania powołał wówczas specyficzny język wizualny, oparty na przeciwieństwie kierunków wertykalnego i horyzontalnego, którym „wypowiadał” się w całej swej twórczości. Opozycję tę wykorzystywał wielokrotnie w obrazach uchodzących za realistyczne, czyli za wiernie odtwarzające oglądaną przez malarza rzeczywistość. Problematykę religii i wiary pojmował zarazem w horyzoncie swego czasu. Daleki od wrogości wobec postawy religijnej, obrazował wielokrotnie problematyczność jej przyjęcia we współczesnym sobie świecie, kwestionującym podstawowe prawdy chrześcijaństwa, relatywizującym absolutne kryteria, świecie gasnącej wiary, części pozbawionych wspólnego mianownika, w którym po przełamaniu wertykalnych osi pozostała jedynie horyzontalna płaszczyzna, gdzie rozgrywają swój dialog przeciwstawne siły.

11.08.2022