Ludowość na sprzedaż. Towarzystwo popierania przemysłu ludowego, cepelia, instytut wzornictwa przemysłowego

To książka o fenomenie, jakim w XX wieku było polskie wzornictwo, wnętrzarstwo i moda inspirowana sztuką i rękodziełem ludowym. Mimo że ludowość na sprzedaż może wydawać się dzieckiem czasów peerelowskich, wyrosła jednak z wyrafinowanej koncepcji, którą współtworzyły urzędnicze, naukowe i artystyczne elity międzywojennej Polski. To na wypracowanej wówczas modzie i mechanizmach wytwórczych opierała się Cepelia. Unikatowe przedsiębiorstwo utworzone już w powojennej, komunistycznej Polsce, które wykształciło własny - cepeliowski - styl, naznaczając nim nie tylko oficjalne wnętrza użyteczności publicznej, lecz także polskie mieszkania drugiej połowy XX wieku. Ludowość na sprzedaż była nie tylko sposobem wykorzystania ludowej estetyki w rodzimym wzornictwie, lecz także wielkim, rozciągniętym na przestrzeni różnych okresów projektem o znaczeniu estetycznym, kulturowym, politycznym i gospodarczym.

10.08.2022

Globalne ujęcie sztuki Europy Wschodniej

Ostatnie dzieło wybitnego historyka sztuki o wielkiej wrażliwości społecznej to studium peryferii artystycznych świata, wykluczeń z głównej historycznoartystycznej narracji. Autor szuka metod odwracania, podważania tejże narracji, ujawniając przy tym artystyczne (i nie tylko) praktyki wykluczania. Studium oparte na porównawczej, horyzontalnej metodzie pozwala spojrzeć na kultury pozostające poza głównym nurtem jak na całość zjawiska peryferii ? nawet jeśli nie po to, by zmieniać świat, to przynajmniej aby go zrozumieć. Oto przesłanie, w którego realizację Mistrz swoimi dziełami (m.in. Awangarda w cieniu Jałty, REBIS 2005, Znaczenia modernizmu<.EM>, REBIS 1999, Agorafilia, REBIS 2010) wniósł niezwykle cenny wkład

11.08.2022

Super fundamenta. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Szczęsnemu Skibińskiemu

Monografia zbiorowa jest księgą jubileuszową dedykowaną prof. Szczęsnemu Skibińskiemu z okazji 80. urodzin i zawiera teksty badaczy z całej Polski dotyczące problematyki naukowej pośrednio i bezpośrednio związanej z działalnością Jubilata.

16.04.2023

Niewczesne obrazy. Nietzsche i sztuki wizualne

Problematyka książki obejmuje szeroko rozumiane związki między myślą Fryderyka Nietzschego a sztukami wizualnymi. Praca składa się z czterech studiów podejmujących w różnych perspektywach analizę zjawisk artystycznych o znacznej rozpiętości historycznej. Przedmiotem analizy w pierwszej części są nietzscheańskie ekfrazy obrazów Rafaela, teoria malarstwa zawarta w „Narodzinach tragedii” oraz recepcja tej myśli w twórczości amerykańskiego abstrakcjonisty Marka Rothki. W drugiej części rozważana jest obecność motywów obrazowych w pismach myśliciela oraz jego związki biograficzne ze sztuką. Pracę zamyka studium poświęcone portretom fotograficznym filozofa akcentujące wywiedzione z pism Nietzschego temporalne wymiary obrazowości.

10.08.2022

Atanazy Raczyński, Dziennik, tom I: Wspomnienia z dzieciństwa oraz Dziennik 1808–1830

Dziennik Atanazego Raczyńskiego (1788–1874) z lat 1808–1866, po raz pierwszy publikowany w tak obszernym wyborze, w polskim przekładzie i w krytycznym opracowaniu, należy do najobszerniejszych, najbardziej znaczących, a zarazem najmniej znanych przykładów polskiej diarystyki XIX wieku. Stanowi on nieocenione źródło dla badaczy świadomości politycznej i narodowej polskich elit arystokratycznych w przełomowym okresie między epoką ancien régime’u i nowoczesnością. Zawartość dziennika odzwierciedla w sposób sugestywny żywot autora, jego myślenie o świecie, a także kontekst jego życia: arystokraty osadzonego w środowisku polskim i prusko-niemieckim, polityka, dyplomaty, namiętnego komentatora europejskiej polityki, kolekcjonera, wpływowego krytyka i historyka sztuki niemieckiej i europejskiej. Biografia Raczyńskiego, znakomicie udokumentowana w Dzienniku, jest tu szczególna i przykładowa: monarchisty i konserwatysty, osobistości funkcjonującej w napięciu między lojalnością narodową i rozchodzącą się nią wizją aktualnej polityki i polityczno-społecznym światopoglądem, między pamięcią o dawnej Rzeczpospolitej, obserwacją nieudanych prób jej odrodzenia i wpisywaniem się w rzeczywistość Królestwa Pruskiego. Obok polityczno- i społeczno-historycznego wymiaru dokumentu można w nim odnaleźć walory w diarystyce polskiej nieomal wyjątkowe – m.in. szczerość Raczyńskiego w wyznaniach o sobie i bezwzględność w relacjach i niedyskrecjach o innych. W rezultacie Dziennik oddaje znakomicie obraz środowiska, w jakim się autor obracał, obraz zarówno fasadowych, jak i za fasadą ukrywających się obyczajów.

11.08.2022

Tło i powierzchnia obrazu. Studia z teorii i historii badań nad sztuką

Tło i powierzchnia obrazu to trzeci z cyklu, po tomach Obraz jako obiekt teoretyczny oraz Obrazy mocne – obrazy słabe (2018), zbiór artykułów poświęcony zagadnieniom teorii i historii badań nad sztuką, obejmujący czasy od nowożytności po współczesność.

16.04.2023

Cień modernizmu

Książka jest efektem refleksji nad związkami nowoczesności, sztuki, polityki i socjologicznych przemian. Inspiracje płynące ze strony krytyków oświecenia, obserwacje wtórnych procesów mitologizacyjnych zarówno w obszarze ideologicznym, jak historii sztuki odsłaniają wiele aspektów wspomnianych związków pozostających dotąd raczej w cieniu historyczno-artystycznej refleksji. Ta perspektywa postrzegania nowoczesności pozwala umieścić modernizm w całym zespole ideologii regeneracyjnych aktywizowanych zwłaszcza w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku, których celem było odnowienie nowoczesnego świata w sensie fizycznym, duchowym, moralnym – najczęściej opierając się na racjonalistycznie motywowanych społecznych utopiach, które jednak bazowały, wbrew deklaracjom, na przedmiotowym traktowaniu człowieka. Ten sposób widzenia modernizmu pozwala wyświetlić wypierane niekiedy na margines jego związki z totalitarnymi ideologiami XX w. nie jako paradoksalne odstępstwa od modernistycznej logiki, ale jako jej konsekwentne następstwa. Książka pokazuje funkcjonowanie modernistycznego cienia w artystycznej praktyce architektów oraz urbanistów polskich i rosyjskich, polskich artystów lat 60. i filmowców z kręgu Polskiej Szkoły Filmowej.

10.08.2022

Obrazy mocne – obrazy słabe. Studia z teorii i historii badań nad sztuką

Monografia jest zbiorem artykułów polskich historyków sztuki, poświęconych różnym sposobom rozumienia potencjału dzieł i form wizualności. Studia obejmują szeroki materiał historyczny (od nowożytności do współczesności), stwarzając możliwość dokonania istotnych rozróżnień w rozległej sferze obrazów – niezależnie od tego przy pomocy jakich mediów zostały one wygenerowane. Potencjał obrazów jest tu też rozważany jako ich zdolność do narzucenia przekonań i utrwalania przeświadczeń i w tym kontekście istotna jest kwestia sprzężenia zwrotnego między praktykami społecznymi obejmującymi sprawowanie kulturowego autorytetu a technikami obrazowymi. Przedmiotem analizy są również zagadnienia bezpośredniej relacji między obrazem a jego odbiorcami oraz refleksja nad dyskursem językowym o mocy lub słabości obiektów wizualnych.

11.08.2022

Kościół Bożego Ciała w Poznaniu

Kolejna monografia z serii „Zabytki Poznania”, tym razem poświęcona kościołowi Bożego Ciała, którego historia zaczęła się od cudu eucharystycznego z końca XIV w. Książka przedstawia dzieje poznańskiego sanktuarium od czasów świetności w XV i XVI w. po lata współczesne. Autor –Tomasz Ratajczak – szczegółowo omawia legendę o trzech hostiach, która wiąże się z powstaniem kościoła i klasztoru Karmelitów Trzewiczkowych. Dużo miejsca poświęca na analizę architektury świątyni i opis zabytkowych elementów jej wyposażenia. Całość bogato ilustrują współczesne fotografie Piotra Skórnickiego i ikonografia historyczna.

11.08.2022

Foto-oko. Wizja fotograficzna wobec okularocentryzmu w sztuce I połowy XX wieku

Fotografia jest wynalazkiem świata zachodniego, w którym oko (metaforyczne) od wieków zajmowało w procesach poznawczych wyjątkowe miejsce wśród zmysłów. Na fundamencie okularocentryzmu fotografia stała się uprzywilejowanym narzędziem władzy i rozmaitych aparatów ideologicznych. Dorota Łuczak przypatruje się relacji pomiędzy fotografią i wzrokocentryzmem, wskazując jednak na redukcjonistyczny charakter prostego sprowadzania fotografii do funkcji biernego instrumentu. W interpretacjach obrazów światłoczułych powstających w kręgach artystycznych w drugiej, trzeciej i czwartej dekadzie XX wieku badaczka ukazuje różnorodność realizowanych w fotografii modeli epistemologicznych i antropologicznych, w tym także o charakterze antywzrokocentrycznym. Wprowadzona przez autorkę kategoria wizji fotograficznej staje się modus operandi otwierającym nową perspektywę badawczą, bliską antropologii obrazu, w której przedmiotem analizy jest zarówno obraz, jak i proces percepcji widza.

Nieczęsto spotyka się teksty naukowe tak głęboko drążące specyfikę fotografii, a przy tym zakreślające tak szeroki horyzont problemowy i tak gruntownie rewidujące zastane przekonania.
prof. UAM dr hab. Stanisław Czekalski

Można zauważyć, że opcja zakładająca „rewizję krytyki”, która (upraszczając) czyniła z fotografii narzędzie opresji, umacniania władzy etc. bliska jest dzisiejszym tendencjom „humanistyki afirmatywnej”, dla której punktem wyjścia jest przełamanie właściwej postmodernizmowi negatywności.
prof. dr hab. Maria Poprzęcka

11.08.2022